Çerkes Ağıdı - Yistanbulako - İstanbul Yolu

21 mayıs 1864'te başlayan Çerkes sürgününü anlatan " İstanbul yolu " anlamına gelen Yistanbulako bir ağıttır. Kayıklara, takalara binilen yerden gidilen yer meçhuldür, Osmanlı topraklarıdır, orada adı bilinen yer İstanbul'dur, gidilen yer de İstanbul yoludur. Her yıl 21 mayıs günü toplanan Çerkesler, Karasu'da Karadeniz'e karşı hep bir ağızdan söylerler bu ağıtı.

Söz yaşlı kafkas dağlarınındır. Tozlu tarihin üstünü örttüğü acıdır :

Ben o gün limandan uzaklaşıp, üçüncü geçite geldiğimde uzaktan bir atlı gördüm. Gözyaşları sakalından damlıyordu. Selamlaşırken "ağlamak yakışmaz bir çerkes gencine" dedim. O ağlamaklı sesiyle gözyaşlarımın akmasına çok az bir zaman kaldığını söyledi ve uzaklaşıp gitti. Az sonra bir mağaranın içinde elliye yakın ölü ve beş yüz kişinin üzerinde yarı ölü insandı ilk gözüme çarpan. Ölü annesinin memesinden bir yudum süt içebilmek için hıçkıran bir yavru ve o nun açlık dolu hıçkırıklarına ağlayan yarı ölüler vardı. Bana düşen ise hıçkırıkları kesilen ölü yavruyla annenin üzerine yamçımı örtmek oldu. O an atlı gencin dediği gibi, gözyaşlarımı yamçımın üzerine damlarken gördüm ve en büyük yemini ettim; beni dinleyen herkesi bu acı sürgünden vazgeçirmek için!
Bu sürgündü halkımı yok eden, yarısı Karadeniz'in büyük dalgalarında yok olmuş, kalan yarısı ise dağlara sıkışmış ölmektelerdi.
Ey tanrılar hani siz en büyüktünüz! Sizdiniz Kafkas halkının koruyucuları, sizdiniz dağlıların sevincine sevinen. Eğer böyle ise neden çaresizler yok olurken, kadınlarımızı hanlar, beyler paylaşırken, siz kimin ölüsüne ağladınız? Neden bu kadar acıya izin verdiniz? Ve siz sürgünü hazırlayanlar, gün geldi Şamil'e, gün geldi padişaha, gün geldi tanrı'ya elçilik ettiniz. Yalanlarınızla hangi pisliğe itiyorsunuz bizi?
Kimin adetleriyle gömeceğiz cesetlerinizi? Taştan yılanbaşı yapacaktık mezar taşınızı ama kara toprak kabullenmez bunu, cesetlerinizi yakacaktık ama hastalık getirir dumanlarınız. Bundan daha iyisi size yakışan, yem olmaktır karasularda yılanlara.
İnsanların lanetleriyle, zehir zehirin içinde kaybolsun.

YİSTANBULAKO / YİSTANBUL ĞOGU

Ooooo Yistanbıl ğogu guşeri
Vo vui neşe khaşeti
si khaşenewu daxeri
Xekujim kiznas

Vooo Yistanbılım daşe miğoriy de
Yistanbılım daşe miğoriy de

Voo sikoş nahışe guşeri
Şigur kızeçeşeri
Şigur kızeçişavui
Pçeupem khı uşi

Vooo.......

Vo sişpxu nahışe guşeri
Zerişhats bariyneri
Dıdey sabiy bin mığoxer
Se kısçelhijejaşi

Vooo...

Adiğe Beyrak guşeri
Jıbğam kızereyhari
Didejxem ya xıbarheri
Xet fe kıfxuxinu

Vooo.....

İSTANBUL YOLU

İstanbul yolu
Eğri büğrü
Güzel yarimi
Bıraktım yurdumda

Vooo İstanbul'a götürüyorlar bizi

Küçük erkek kardeşim
At arabasını hazırlar
At arabasını hazırlayıp
Kapı önüne getirir

Vooo İstanbul'a götürüyorlar bizi

Küçük kız kardeşimin
Güzel gür saçları
Masum küçük çocuklarımız
Peşim sıra geldiler

Vooo......

Adiğe Bayrağı
Rüzgarda dalgalanır
Vatanımın haberlerini
Kimler bize getirir

Vooo.......