Şişkinlik ve Gaz Neden Olur 7 Yaygın Sebep

Şişkinlik ve Gaz Neden Olur? 7 Yaygın Sebep + Ne Zaman Doktora?

Şişkinlik (bloating), karında doluluk/baskı hissi ve bazen de gözle görülür karın genişlemesi (distansiyon) ile hissedilir. Gaz (flatulans) ise bağırsakta oluşan veya yutulan havanın birikmesiyle ortaya çıkar. Şişkinlik çoğu zaman sindirimle ilgilidir; stres ve hormonlar da etkileyebilir; daha nadiren altta yatan tıbbi bir durumun işareti olabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Şiddetli ağrı, kanama, hızlı kilo kaybı gibi “kırmızı bayrak” belirtiler varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurun.

Şişkinlik ve gazın temel mekanizması (kısaca)

Şişkinlik ve gaz genelde 4 yoldan biriyle oluşur:

Hava yutma (aerofaji) → mide/bağırsakta hava birikir

Gıdaların fermantasyonu → bağırsak bakterileri bazı karbonhidratları parçalarken gaz üretir

Bağırsak hareketlerinin yavaşlaması → gaz ve dışkı daha uzun süre kalır

Bağırsak hassasiyetinin artması → aynı miktar gaz bile daha fazla rahatsızlık verir (fonksiyonel bozukluklarda sık)

AAFP’nin klinik yaklaşım yazısında, gaz/şişkinlik şikâyetlerinin sıkça fonksiyonel gastrointestinal bozukluklarla ilişkili olduğu; bunlarda motilite düzensizliği ve visseral hassasiyet gibi mekanizmaların öne çıktığı vurgulanır.

7 yaygın sebep
1) Hava yutma (Aerofaji): hızlı yemek, konuşarak yemek, sakız/şekerleme

Gün içinde fark etmeden çok hava yutmak, bağırsakta biriken hava miktarını artırabilir. Aerofaji; şişkinlik, gaz ağrısı, aşırı geğirme veya gaz çıkarma ile gidebilir.
Sık tetikleyiciler:

Hızlı yemek, lokmaları iyi çiğnememek

Yemek yerken çok konuşmak

Sakız çiğnemek, sert şeker emmek

Gazlı içecekler (aşırı)

Bazı kişilerde kaygı/stres (hava yutmayı artırabilir)

İpucu: Şişkinliğin yanında çok geğirme baskınsa aerofaji olasılığı artar.

2) Laktoz intoleransı: süt ürünlerinden sonra şişkinlik, gaz, ishal

Laktoz intoleransı, süt şekeri olan laktozu sindiren enzim (laktaz) az olduğunda ortaya çıkar. Belirtiler; süt/yoğurt/dondurma gibi gıdalardan sonra karın ağrısı, şişkinlik, gaz ve ishal şeklinde olabilir.
Belirtiler, kişiye göre dakikalar içinde veya birkaç saat sonra başlayabilir.

İpucu: Süt ürünlerini azalttığında belirgin düzelme oluyorsa, doktor/diyetisyenle değerlendirmek mantıklı olur.

3) “FODMAP” içeriği yüksek gıdalar: fermantasyon → gaz ve şişkinlik

Bazı karbonhidrat türleri bağırsakta daha fazla su çekebilir ve kolonda daha fazla fermante olup gaz üretebilir. Bu gruba “FODMAP” denir.
İrritabl Bağırsak Sendromu (IBS) olan kişilerde, düşük FODMAP diyetinin şişkinlik dahil belirtileri azaltabildiğine dair çok sayıda çalışma/derleme vardır.

Önemli uyarı: Düşük FODMAP, herkes için “ömür boyu” bir diyet değildir; genelde kısıtlı süreli deneme + yeniden tanıtım şeklinde planlanır. ACG (Amerikan Gastroenteroloji Koleji) IBS için düşük FODMAP’ın sınırlı bir deneme olarak kullanılmasını önerir.

4) Kabızlık: “içerik” ve gaz bağırsakta daha uzun kalır

Kabızlıkta dışkı kolonda daha uzun süre kaldığı için:

Gazın dışarı atılması zorlaşabilir,

Karında doluluk/gerginlik artabilir.

Şişkinlik, kronik kabızlıkla sık birlikte görülür; Mayo Clinic’in bir özet yazısında da şişkinliğin IBS, kronik kabızlık ve laktoz malabsorpsiyonu gibi durumlarda daha sık olabildiği belirtilir.

İpucu: Şişkinlik özellikle tuvalete çıktıktan sonra azalıyor ve dışkılama seyrekse kabızlık katkısı olabilir.