DOĞU TÜRKİSTAN TARİHİ | İŞGALDEN ZULME DOĞU TÜRKİSTAN ​

Doğu Türkistan tarihi, Türklerin Orta Asya'daki varlığının en eski ve en köklü sayfalarını oluşturur. Bölge, tarih boyunca büyük Türk imparatorluklarının doğduğu, Türk kültürünün ve İslamiyet’in harmanlandığı bir coğrafya olmuştur.
​
​Doğu Türkistan, bilinen en eski Türk devleti olan Büyük Hun İmparatorluğu'nun (MÖ 220) hakimiyet sahası içindeydi. Daha sonra sırasıyla:

​Göktürk Kağanlığı: 6. yüzyılda bölgeyi kontrol altına alarak Türk birliğini sağlamıştır.
​Uygur Kağanlığı (744-840): Uygurlar, bu bölgede yerleşik hayata geçerek tarım, ticaret ve sanatta büyük bir medeniyet kurmuşlardır. Matbaanın temellerini atmış ve kendilerine özgü bir alfabe kullanmışlardır.

​840 yılında Uygur Kağanlığı'nın yıkılmasından sonra bölgede Karahanlı Devleti kurulmuştur.
​İslamiyet’in Kabulü: Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet resmi din olarak kabul edilmiş; Kaşgar, Türk-İslam medeniyetinin ilim merkezi haline gelmiştir.
​
Türk dilinin en önemli eseri Divânu Lugāti't-Türk (Kaşgarlı Mahmud) ve siyasetname niteliğindeki Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacib) bu topraklarda yazılmıştır.
​
Moğol istilası sonrası bölge Çağatay Hanlığı'nın ve ardından Saidiye Hanlığı'nın (1514-1678) kontrolünde gelişmeye devam etmiştir.
​

Çin İşgalleri ve Bağımsızlık Mücadeleleri (1759 - 1949)
17. ​yüzyıldan itibaren bölge, Çin'deki Mançu (Qing) Hanedanlığı'nın istilalarına maruz kalmaya başlamıştır.

​Yakup Beg Devleti (1863-1877): Yakup Beg, Çin istilasını püskürterek merkezi bir yönetim kurmuş ve Osmanlı İmparatorluğu'na tabi olduğunu bildirerek Sultan Abdülaziz adına hutbe okutmuştur.

​"Sincan" (Xinjiang) İsmi: 1884'te Çin, bölgeyi tamamen işgal ederek "Yeni Toprak" anlamına gelen Sincan adıyla kendine bağlamıştır.
​Cumhuriyet Dönemleri: 20. yüzyılda iki kez bağımsızlık ilan edilmiştir:

​1933: Kaşgar merkezli Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti.
​1944: Gulca merkezli Doğu Türkistan Cumhuriyeti.
​
Çin Halk Cumhuriyeti Dönemi (1949 - Günümüz)
​1949 yılında Çin Komünist Partisi'nin bölgeye girmesiyle bu devletler yıkılmış ve 1955 yılında bölgeye kağıt üzerinde "Sincan Uygur Özerk Bölgesi" statüsü verilmiştir. Günümüzde bölge, yoğun demografik değişimler, kültürel kısıtlamalar ve uluslararası raporlara yansıyan insan hakları ihlalleriyle dünya gündeminde yer almaktadır.