Debeljača-Torontálvásárhely - Kovačica, Južnobanatski okrug

Debeljača se kao srpsko naselje prvi put javlja u pisanim dokumentima (Katastigu) iz 1660. godine. Do sredine 18. veka ona je predstavljala zakupljenu pustaru pod različitim imenima: Develak, Debeljak, pa Debeljačka pustara. Po slikaru Urošu Prediću ime naselja je srpskog porekla, a označava jaku travu zvanu "debeljicu" ili "debeljaču", od koje je njihova stoka tamo na ispaši lepo debljala. Kontinuirani razvoj Debeljače može se intenzivnije pratiti tek od druge polovine 18. veka do danas. Ukidanjem Potisko-pomoriške vojne granice Carska komora od 1768. do 1774. godine na ovo mesto doseljava Srbe graničare. Nakon nekoliko godina Srbi napuštaju ovo naselje i ono od 1783. godine postaje ponovo pustara.
Godine 1794. Carska komora ovde naseljava mađarsko stanovništvo iz severnog potisja. Po jednom srpskom navodu, Debeljača je jedno naselje Mađara luterana, koji su tu doseljeni iz Vesprimske županije. Za vreme vojne granice 1828. godine, komadant Debeljače bio je kapetan Stevan Šupljikac, budući prvi i jedini srpski Vojvoda, izabran 1848. godine. Godine 1848/49. usled sukoba sa generalom Knićaninom, mađarsko stanovništvo napušta Debeljaču i odlazi u svoju postojbinu.
Nakon okončanih ratnih sukoba, u naselje se vraća veći deo mađarskog stanovništva i sa starosedeocima Srbima formira novu etničku strukturu. Od tada pa do danas u Debeljači živi najveći broj Mađara, a zatim su po broju zastupljeni Srbi i ostali narodi.
Kada je ukinuta banatska vojna granica izvršeno je 1873. godine prebrojavanje stanovnika. U Debeljači je zabeleženo: 80 Nemaca, 11 Srba, 10 Slovaka, jedan Jevrej i 3375 Mađara. Početkom 20. veka ovo selo je imalo oko 1400 kuća, sa oko 5170 stanovnika.
Nazarenska sekta iz Švajcarske, tačnije njeni misionari u Banatu, širili su svoj pokret. Jedan od načina rada je bio podizanje mlinova. Tako je krajem 19. veka podigla u Debeljači veliki parni mlin, sa kapacitetom od nekoliko desetina tona dnevno.
Godine 1905. maselje je tada imalo građansku čitaonicu, udruženje zanatlija, dve kreditno-štedne banke, dve ciglane i parni mlin. U to vreme Debeljača je u ovom kraju, svojim razvojem i izgledom naselja bila ispred drugih sela Južnog Banata.
U Debeljači postoji nekoliko hramova, različitih konfesija, među kojima i pravoslavni kao i kalvinistički hram. Srpska pravoslavna crkvena opština podigla je Hram posvećen Sv. Nikoli 1935. godine u centru mesta, a ikonostas je oslikao Rus izbeglica Vladimir Zelinski.
U međuratnom periodu, Sima T. Jovanović apotekar i parfimer u Debeljači, prodavao je u Beogradu preko firme "Orion" u Gospodar Jevremovoj ulici, svoje kvalitetne "domaće" parfeme.
Od starog nasleđa sela i njegovih žitelja do današnjih dana zadržao se čuveni debeljački vašar, koji od druge polovine 19. veka predstavlja najveću manifestaciju te vrste u okolini.
Etnički sastav prema popisu iz 2002.‍
Mađari 2.836 53,25%
Srbi 1.735 32,58%