Müze ve Mimarlık #5: Ali Artun "Evrensel Müzeler"

Ali Artun “Müze ve Mimarlık” serisinin beşinci oturumunda modernliğin eleştirel tarihini “Evrensel Müzeler” kavramı üzerinden inceledi. Konuşmasında müzeyi modernliğin, sömürgeciliğin ve Batı merkezli evrensellik iddiasının örgütlendiği temel yapılardan biri olarak ele aldı.

Artun, evrensel müzelerin ortaya çıkışını Louvre Müzesi başta olmak üzere Metropolitan Sanat Müzesi gibi örnekler üzerinden değerlendirerek bilgi üretimi ve teşhir sistemlerinin sanat tarihini nasıl şekillendirdiğini tartıştı. Rönesans’la başlayan modernliğin kolonyalizmle birlikte dünyayı ve zamanı tarihselleştiren bir düzen kurduğunu, bireysellik, ulusallık ve evrensellik kavramlarının bu süreçte eşzamanlı olarak inşa edildiğini vurguladı.

Konuşmasında, 19. yüzyılda insanlığın “ileri–geri”, “gelişmiş–az gelişmiş” gibi hiyerarşik sınıflandırmalarla ele alınmasının sanat müzelerinin teşhir mantığında da karşılık bulduğunu ifade etti. Sanat müzelerinin ilerleme ideolojisinin en görünür sahnesi hâline gelerek Batı merkezli bir tarih ve estetik anlayışının evrensel bir norm olarak sunulduğunu belirtti.

Ali Artun ayrıca kültürel yağma ve tahribatı Napolyon döneminden Irak Savaşı’na uzanan tarihsel örnekler üzerinden ele aldı. Bergama Sunağı, İştar Kapısı ve Bağdat Müzesi gibi vakalar aracılığıyla evrensel müzelerin kültürel miras üzerindeki tahakküm ilişkilerini tartışmaya açtı.

Konuşmasının son bölümünde müze karşıtlığı, sanatın metalaşması ve bağlamından koparılarak teşhir nesnesine dönüşmesi üzerinde durdu. Avangart sanatçıların müzelere yönelttiği eleştirileri ve günümüzde tartışılan dekolonizasyon süreçlerini evrensel müzelerin kültürel eşitlik iddiası çerçevesinde değerlendirdi.

Değerli katkıları için Ali Artun’a, destekleri için Stoneline’a teşekkür ederiz.

Ali Artun “Müze ve Mimarlık” seminer dizisinin video kayıtlarına YouTube kanalımızdan ulaşabilirsiniz.