Pennod 78 - Jac Glan-y-Gors

Cawn hwyl yn y bennod hon wrth drafod John Jones (1766-1821), cymeriad amryddawn a adwaenir yn well heddiw fel Jac Glan-y-Gors. Yn wreiddiol o Gerrigydrudion, sir Ddinbych, treuliodd Jac y rhan fwyaf o’i oes yn Llundain. Aeth yn rheolwr ac efallai’n berchennog ar sawl tafarn yn y ddinas ac roedd yn chwarae rhan amlwg mewn dwy o gymdeithasau Cymreig Llundain – y Gwyneddigion a’r Cymreigyddion.

Roedd Jac Glan-y-Gors yn fardd dychanol penigamp a defnyddiodd ei ddawn i ymosod ar ragrith o wahanol fathau. Mae ‘Cerdd Dic Siôn Dafydd’ yn dychanu’r Cymry hynny sy’n cefnu ar yr iaith Gymraeg ac yn cogio’u bod yn Saeson; mae’r ffaith bod yr ymadrodd yn cael ei ddefnyddio hyd heddiw yn tystio i lwyddiant dychan Jac. Ac yntau’n coleddu gwerthoedd radicalaidd oes y chwyldro, cyhoeddodd Jac bamffledi Cymraeg sy’n cynnwys syniadau Tom Paine, Seren Tan Gwmwl a Toriad y Dydd ac mae’n debyg iddo gael ei erlid gan yr awdurdodau o’r herwydd.

***
In this episode we have fun discussing John Jones (1766-1821), a multi-faceted character who is better known today as Jac Glan-y-Gors. Originally from Cerrigydrudion, Denbighshire, Jac spent most of his life in London. He became the manager and perhaps the owner of several pubs in the city and he played a big part in two of London’s Welsh societies – the Gwyneddigion and the Cymreigyddion.

Jac Glan-y-Gors was a masterful satirical poet and he used his talent to attack various kinds of hypocrisy. His poem on ‘Dic Siôn Dafydd’ satirizes those Welsh people who turn their backs on the Welsh language and pretend that they’re English; the fact that the phrase Dic Siôn Dafydd is still used in Welsh today to describe such a Welshman testifies as to the success of Jac’s satire. Embracing the radical values of the age of revolution, Jac published Welsh-language pamphlets which contain the ideas of Tom Paine, Seren Tan Gwmwl and Toriad y Dydd, and it’s likely that he was persecuted by the authorities because of it.

Cyflwynwyd gan: Yr Athro Jerry Hunter a'r Athro Richard Wyn Jones
Cynhyrchwyd gan: Richard Martin ar gyfer Mimosa Cymru
Cerddoriaeth: 'Might Have Done' gan The Molenes

Darllen Pellach/Further Reading:
E. G. Millward, Cerddi Jac Glan-y-Gors (2003).
Gellir darllen Seren Tan Gwmwl a Toriad y Dydd ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru:
https://viewer.library.wales/4789818#...
https://viewer.library.wales/4789875#...