Vengdame - Beyite Yitikate Kırmanci

VÊNGDÂME
Bu bir müzikal değildir. Bir belgesel, video-müzik albüm yada benzer bir çalışma da değildir. Bu çalışma, Dersim'de tanrıya ulaşmak için inananların gönüllerinden geçen ve tanrıya ulaşmasını istedikleri dileklerini; bazen kısa bir dörtlükle, bazen uzun mısralarla, çıplak sesi yada bağlamasıyla, cura gibi geleneksel müzik aletleriyle birlikte dillendirdikleri yaşamın tam içerisinden aktarılan sesleniştir.
Bu dvd'nin içerisinde yaklaşık olarak 30'un üzerinde sesleniş yer alıyor. Toplumun farklı katmanlarından insanların farklı taleplerini hepsinin kendisine özgü bir şekilde dillendirmesine tanıklık edeceğiz. Dinsel sıfatları bulunan, Dede, Pir, Rehber ile sıradan bir annenin, bir gençkızın yada sıradan bir adamın Dersim'de tanrıya sesini ulaştırma çabası, her ne kadar özgünlük ve güncel-kişisel tonlamayla yapılsa da kuşkusuz ki binlerce yıllık bir geçmişin izlerini yinede bünyesinde barındırıyor. Dersim Kürt Aleviliğinde belirli ritüeler hariçinde insan ve tanrı arasındaki ilişkide herhangi bir formun olmaması, kişilerin istedikleri yer ve zamanda istedikleri şekilde tanrıya ibadet edip bağlılıklarını bildirme yada dileklerini seslendirmeleri bu inancı görsellik ve ses olarak daha canlı bir formata koymaktadır.
"Raa Haq" ( Tanrının Yolu ) olarak tanımlanan inancın en önemli ritüellerinden birisi, Türkçe "Ayin-i Cem" olarak tanımlayabileceğimiz "Venga Haq daene" dir. "Tanrıya Sesleniş" ayini Ayin-i Cem ile benzer bir çok özellik taşısa da, temel olarak ayrı bir ritüeldir. Ayini yöneten kişi, sorun, istek ve dilekleri alır ve "haq" olarak tanımlanan kutsalın huzurunda dile getirir. Ondan aldığı yanıtı da cemaate ulaştırır. Bire bir aynı olmasa da, bizim görüntülediğimiz, kayıt ettiğimiz çalışma de genel olarak "tanrıya seslenme" dir. Biz de bu nedenle çalışmamıza "Vêngdâme" ( Ses veriyoruz ) adını verdik. Biraz da, Alevilikteki tek ibadet dilinin Türkçe olduğu tezlerine karşılık, Dersim'den bir seslenişi barındırsın istedik. Görsellikle çok oynayıp klip haline getirmeyi de doğru bulmadık, sadece insanların seslenişlerini aktarıp görsel alanda bir boşluk da bırakmak istemedik. Zaman zaman Dersim'de yaşanan özgün ritüellerden kareler yerleştirdik. Çok kısa ve öz sayılabilecek görüşleri, duaları da özgünlüğünü bozmamaya gayret ederek aralara sıkıştırdık. Türkçe yada farklı bir dile altyazıya da bilinçli olarak çevirmedik. Çünkü, kelimelere yüklenen anlamlar "altyazı" ile ifade edilemeyecek kadar, bizim anlayamayacağımız kadar derin ve farklı anlamlar barındırıyordu. Amacımız, artık neredeyse "çığlık" olarak tanımlanabilecek, çok az insanın gerçek anlamıyla yaşayabildiği bir geleneği, bir kültürü, bir inancı genel olarak Dersimli dostlarımıza duyurabilmek, bizim seslenişimizde onların da bize ses vermesini, sesimizi yükseltmeyi, güçlendirmeyi istedik. Bu nedenledir ki, ticari olarak satışı sembolize edecek ücretlendirmeye de girmedik, girmeyeceğiz. Dersim'de inanç alanında var olan bir geleneği, inanca ilişkin yaptığımız bir işte de hayata geçirip, "çıralık" karşılığında isteyen herkese ulaştırmayı hedefledik. Kaç kişi ister, bizim gücümüz ne kadarına ulaştırmaya yeter, kimin gönlünden ne kopar şimdilik elbet bilemiyoruz... Bunun çözümü internet ortamında da olabilirdi. Ancak daha önceki yüklediğimiz videolardan anladık ki, internet ortamında yer alan ve izlenen görseller hak ettiği değeri görmüyor, vakit geçirmek ve eğlenmek için genelde seyrediliyorlar. Herkesin izlemesinden ziyade, görmek, anlamak ve öğrenmek isteyenlere, nette dolaşırken rastladığı için değil, özel olarak vakit ayıranlara ulaştırmayı hedefledik.
Teknik olarak
Bir buçuk saat ile sınırlı tutuldu. 19 tane beyit ve 10'un üzerinde yakarış, dua, şiir ve seslenişi içeriyor. Farklı kesimlerden 5 kişinin inanca ilişkin çok kısa görüşleriyle birlikte Dersim'deki altı ziyaretten görüntüler yer alıyor.