Ο εορτασμός της Αναλήψεως - τση Πληθερής

9 Ιουνίου 2016
Ο εορτασμός της Αναλήψεως - τση Πληθερής στον μαζωμό του Κώστα του Αίσωπου στον Καλαντό Φιλοτίου Νάξου.
Το έθιμο Τση Πληθερής.
Υπάρχει μια μέρα στην διάρκεια της χρονιάς , που μπορεί να χαρακτηριστεί σαν αφιερωμένη στους βοσκούς, στις μάντρες και στα κοπάδια τους . Αυτή η εκδήλωση γινότανε στα Σαράντα της Λαμπρής, δηλαδή τότε που εκκλησία γιορτάζει την Ανάληψη του Χριστού, κι ήτανε γνωστή με την ονομασία (τση Πληθερής).
Για αυτήν την ημέρα γινόταν κάποτε σε όλα τα χωριά της Νάξου γιορταστική εκδήλωση, αληθινό πανηγύρι για τα παιδιά προπάντων, που χαρούμενα τραβούσαν προς τους βοσκίστικους μαζωμούς.
Από το πρωί λοιπόν εκείνης την μέρας όλα σχεδόν τα παιδιά του χωριού, παίρνοντας στο χέρι τα πήλινα λαηνάκια τους , γέμιζαν τα βουνίσια μονοπάτια με τις φωνές , τα τραγούδια και τ αστεία τους και κατευθύνονταν προς τις διάφορες μάντρες. Μερικά τα πιο εύπορα , κρατούσαν πάντα μαζί τους , κάτι για να φιλέψουν τους βοσκούς. : το ένα τσιγάρα ή καπνό, το άλλο παστό χοιρινό, το τρίτο μια κουλούρα, κάποιο άλλο αλάτι ψιλό (αφιτάρι) που το είχε μαζέψει ο πατέρας τους στις παραθαλάσσιες βραχιές.
Οι βοσκοί δέχονταν πράσχαροι τα παιδιά , άρμεγαν κατά τις έντεκα η ώρα τα ζουλοπρόβατα και τους μοίραζαν το γάλα εντελώς δωρεάν . Αυτό το έκαναν επειδή πίστευαν πως έτσι θα λήθαινε το κοπάδι τους και τα τυροκομικά τους προϊόντα. Απ αυτή τους την πίστη ποερχόταν η ονομασία "τση Πληθερής" που την χρησιμοποιούσανε για την γιορταστική εκδήλωση. Αντίθετα αν οι βοσκοί δεν μοίραζαν το γάλα τούτης την ημέρα , αλλά το τυροκομούσανε για τον εαυτό τους , για κέρδος δηλαδή, είχαν την παποίθηση 'οτι το τυρί που θα γινότανε απ αυτό ήταν προορισμένο για να σκουλικιάσει και να, πεταχτεί .

Όσα παιδιά δεν ήτανε βολετό να βρεθούνε στις μάντρες το πρωί , μπορούσανε να πάνε κατά τις τρεις η ώρα το απόγευμα οπότε ξαναάρμεγαν οι βοσκοί τα γιδοπρόβατα και έτσι έπαιρναν κι αυτά το μερδικό τους. Γυρίζοντας στο χωριό , ρίχνανε μέσα στο λαηνάκι τους ένα κομμάτι άρτηκα για να μην κόψει το γάλα. Ο κίνδυνος αυτός υπήρχε , επειδή οι μέρες ήτανε ζεστές και μακρινές οι αποστάσεις. Με τον άρτηκα όμως είχαν την σιγουριά πως εξουδετέρωναν τον κίνδυνο.
Εκτός από το γάλα το αρμεγμένο την ημέρα "τση Πληθερής ", που το λένε και γλυκύαλα, μοίραζαν οι βοσκοί στα παιδιά και εκείνο που είχαν αρμέξει την προηγούμενη μέρα. Αυτό ήταν πιγμένο και είχε γεύση ξινή. Το ονομάζουν Ξύ(γ)αλα ) και είναι πολύ δροσιστικό, ότι χρειάζετε για την εποχή που το κατασκευάζουν , αφού τότε έχει αρχίσει η καλοκαιριάτικη ζέστη.
Για να κάνουν οι βσκοί το ξύαλα ρίχνουν πυθιά , στο γάλα που αρμέγουν την μια μέρα , το αφήνουν άβραστο και ατάραχο , ως την επομένη , και έτσι πέρνει την την ξινή του γεύση και πήζει όχι σαν τυρί ή μυζήθρα, αλλά αραιά περίπου σαν το γιαούρτι. Για να πετύχει όμως το ξύαλα δεν πρέπει κατά το πήξιμο να είναι ο καιρός ούτε πολύ ζεστος ούτε πολύ κρύος.
Την ημέρα "τση Πληθερής" πήγαιναν άλλοτε στις μάντρες όχι μονάχα τα παιδιά αλλά και οι μεγάλοι καμιά φορά.
Ήταν προπάντων οι ζευγάδες που κάθονταν κοντά στην περιοχή της κάθε μάντρας. Και αυτοί κρατούσανε στους βοσκούς τα ίδια πάνω κάτω φιλέματα που τους πήγαινα και οι μικροί.