10сынып гаметогенез кезеңдері

Гамета – бұл жыныс жасушалар. Ол аталық (сперматозоид) немесе аналық (жұмыртқа). Бұл қасиет ұрпаққа генетикалық ақпаратты беру кезінде маңызды. Жыныстық көбею процесінде аталық және аналық гаметалар қосылып, зигота түзеді. Зигота – диплоидты (2n ғаметалар организмдердің генетикалық әртүрлілігін сақтайды.
Соматикалық жасушалар-бұл ағзаның барлық тіндері мен мүшелерін құрайтын жасушалар. Олар жыныс жасушаларынан (гаметалардан) өзгеше және мынандай өзіндік ерекшеліктері бар:
Көбею кезеңі.
Жас жыныс жасушалар үздіксіз митоз бөліну арқылы бөліну арқылы көбейіп, сперматогонийлер (алғышқы аталық жыныс жасушалар) түзіледі.
Өсу кезеңі.
Митоз және мейоз аралығындағы инферфаза кезеңі, осы кезде ДНҚ матрицилық жолмен екі еселенеді. Осы кезеңнің соңында әрбір диплоидті жасушаның құрамында 2 хроматидтен тұратын хромосома болды, бұл кезде бөлінуге дайын тұрады, сперматогонийлер біріншілік сперматоциттерге айналады. Сперматоциттердің көлімі 4 есе ұлғаяды.
Пісіп-жетілу кезеңі.
Мейоз процесі жүреді, дипдоидті аталық жасушадан 4 гаплоидті жыныс жасуша қалыптасады. Хромосомалар саны екі есе азаяды.
Қалыптасу кезеңі.
Әрбір сперматоциттен төрт сперматозоид жетіледі. Сперматозиһоид толық қалыптасып, АТФ қамтамасыз етеді. Жұмыртқа жасушаларда қоректік заттардың қоры жинақталады.
Овогенез: Көбею.
Көбею кезеңінде овогониялар(алғашқы аналық жасуша)
Өсу.
Өсу аймағында біріншілік овоциттер түзіледі. Овоцит жасушаларында РНҚ, рибосомалар, нәруыз т.б қарқынды синтезделеді.
Пісіп-жетілу.
Мейоздық бірінші бөліну процесі екіншілік овоциттер және пісіп жетілген овоциттер(жұмыртқа жасушалары) дамиды. Өте ірі көлемінде овоцит пісіп –жетіледі. Сонымен қатар ыдырап кететін 3 бағыттаушы денешік пайда болады.
Партеногенез – бұл өнім көбеюдің бір түрі, онда ұрықтанусыз, яғни аталық гаметаның қатысуынсыз аналық қордан жаңа организм дамиды. Бұл көптеген процестер
өсімдіктерде, жануарларда және кейбір қарапайымдыларда жиі кездеседі.
Партеногенездің ерекшеліктері:
Ұрықтанусыз көбеюПартеногенез кезінде зигота түзілмейді, жоғары аталық және аналық гаметалардың әсерлері болмайды. Жаңа организм аналық дамудың бөлінуінен және пайда болады.
Генетикалық ұқсастықЖаңа организм аналық организмге генетикалық түрде ұқсас, оның генетикалық материалы тек аналық жасушадан алынған.
Гаплоидтық немесе диплоидтық даму
Егер аналық нұқсандық , партеногенез ұрпақ та гаплоидты болады. бұл ұрпақтың диплоидты (2n) арнайы құрылымды жасайды.
Партеногенездің түрлері:
Табиғи партеногенез