Bağlama Yapımcılarına Sorular- 2: Özay Önal

Özay Önal
Instagram @nevarsasazadair
www.sazadair.com

Özay Önal 1970 yılında Ankara’da doğdu. Bağlama ile ilgilenmeye ilkokulu bitirdiği yıl başladı. Müziğe olan ilgisi Orta Doğu Teknik Üniversitesindeki öğrenciliğinde ivmelendi. ODTÜ bünyesindeki Türk Halk Bilimi topluluğuna katıldı. İhsan Öztürk ve Coşkun Güla, Okan Murat Öztürk gibi hocaların derslerine devam etti. 1990 yılında, Okan Murat Öztürk’ün kurduğu Bengi Bağlama Üçlüsü’ne katıldı ve Üçlü bünyesinde günümüze değin pek çok yurt içi ve yurt dışı konser ve TV programına iştirak etti.

Aynı dönemde bağlama yapımına ilgi duymaya başladı. Mehmet Yüksel, Zekeriya Taşdemir, Musa Yenilmez gibi ustalarla çalıştı. 2000’lerin başından itibaren bağlamanın yapısı ve özellikleri üzerine yazılar yazmaya başladı. 2005 yılında, bu içeriğe sahip www.sazadair.com internet sitesini kurdu. 2005 yılında kendi atölyesinin açtı. Bağlama yapımında geleneksel Ankara ekolünü devam ettirmeye çalışan Önal, 2009 yılında gerçekleştirilen “Hattuşa” adlı Avrupa Birliği projesine hem müzisyen hem de çalgı yapımcı olarak katılmış ve ilk defa iki adet Hitit Lutu replikasını proje kapsamında yapmıştır.

Önal, 2018 yılında Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesinde, Dr. Öğr. Üyesi olarak çalışmaya başladı. Halen bu görevi sürdürmektedir.

Sorular:

Genel
Bir bağlama yapmaya başladığınızda, kısa ve uzun sap için kullandığınız bir ölçülendirme/oran var mıdır? (Tel boyu, tekne boyu, sap boyu, eşik yeri vs. gibi.) Eşik yeri konusundaki düşünceniz nedir?
Tekne
1. Bağlamada teknenin akustik (ton, volüm) etkisi nedir?
2. Teknede tercih ettiğiniz ağaçlar nelerdir? Bu ağaçların ton açısından etkisini tarif edebilir misiniz?
3. Oyma ve yaprak tekneyi akustik ve yapısal (sağlamlık) olarak karşılaştırabilir misiniz? İkisi arasında bir tercihiniz var mıdır? Yaygın bir düşünce olarak “oyma dut” teknenin üstünlüğü konusundaki fikriniz nedir?
4. Teknede ses deliğinin yeri, büyüklüğü ve sese etkisi hakkındaki fikriniz nedir? (Tekne üstüne veya kapağa açılan tek büyük ses deliği veya küçük birden fazla ses deliği gibi)
Sap
1. Sap için tercih ettiğiniz ağaçlar nelerdir? Küçük ve büyük boy sazlar açısından farklı tercihler olabilir mi?
2. Sapın biçilme yönü nasıl olmalıdır?
3. Sap atması nedir? Neden ortaya çıkar? Engellenmesi mümkün müdür? İcracının bu konuda dikkat etmesi gereken hususlar var mıdır? (Başka türlü sorarsam, kullanıcı hataları nelerdir?)
4. Sap takarken tercih ettiğiniz bağlantı hangisidir? Neden? Uygun olmadığını düşündüğünüz bağlantı hangisidir?
5. Sapta klavye kullanılması hakkındaki düşünceniz nedir? (Sapı zayıflatır mı? Güçlendirir mi? Sadece estetik bir ek midir?) Klavye ağacı için bir tercihiniz var mıdır?
Kapak
1. Yaygın olarak bağlamalar “dut tekne, ardıç tekne, yaprak tekne” gibi hep tekneye referansla yapılıp satılmakta. Sizce de belirleyici olan tekne midir?
2. Kapakta tercih ettiğiniz ağaçlar nelerdir? Bu ağaçların ses karakterleri hakkında ne dersiniz?
3. Bağlama dışında neredeyse tüm sazlarda dik damar açısı gerekli görülürken bağlama kapağının yatık açılı olmasının sebebi nedir?
4. Kapak bombesi nedir ve nasıl verilir?
5. Kapakta balkon uygulamaları ve ses deliği gibi görece yeni denemeler hakkındaki düşünceleriniz nelerdir?
Bakım-Koruma
1. Tercih ettiğiniz vernik türü nedir?
2. Bağlama hangi şartlarda muhafaza edilmelidir? (Kılıfta, duvara asarak, stantta) Uygun hava şartları nedir?
3. Bağlamanın periyodik bakımı var mıdır?