เพลงนกขมิ้น เถา (ทางพิเศษ) ออกเดี่ยวรอบวงหางเครื่องเพลงผู้ใหญ่ลี งานไหว้ครูบ้านครูหมึกวัดยาง 26พย68

การบรรเลงวงปี่พาทย์เสภาจากคณะศิษย์ขุนอิน ชุดเยาวชน เนื่องในงานพิธีไหว้ครูดนตรีไทยวงปี่พาทย์คณะช.นำศิลป์(ครูหมึกวัดยาง) วงปี่พาทย์เก่าแก่ย่านฝั่งธนบุรี เมื่อคืนวันที่ 26 พฤศจิกายน 2568 ที่ผ่านมา

เพลงนกขมิ้น เถา ทางพิเศษ ประพันธ์โดย อ.ขุนอิน ณรงค์โตสง่า 3ชั้นออกเดี่ยวรอบวง ออกหางเครื่องเพลงผู้ใหญ่ลี

ประวัติเพลงนกขมิ้น เถา

เพลงนกขมิ้น อัตรา 2 ชั้น ของเก่า ประเภทหน้าทับปรบไก่มี 3 ท่อน ท่อนที่ 1 มี 3 จังหวะ ท่อนที่ 2 และท่อนที่ 3 มีท่อนละ 2 จังหวะ เพลงที่ชื่อนกขมิ้นมีอยู่ด้วยกัน 2เพลง คือ เพลงนกขมิ้นตัวผู้ เพลงนกขมิ้นตัวเมีย เพลงนกขมิ้นตัวเมียเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า"เพลงแม่หม้ายคร่ำครวญ"
ราวรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ครูเพ็งได้นำเพลงนกขมิ้นตัวผู้อัตรา 2 ชั้นมาแต่งขยายขึ้นเป็นอัตรา 3 ชั้น สอดแทรกเพิ่มการร้องและการเป่าปี่ว่าดอกตามเสียงร้องในท่อนที่ 3 ทำให้ไพเราะยิ่งขึ้น แล้วเรียกชื่อว่า"เพลงนกขมิ้น" ต่อมานิยมใช้เป็นเพลงเดี่ยวอวดฝีมือด้วยเครื่องดนตรีประเภทต่างๆ
เมื่อราวพ.ศ 2476 นายมนตรี ตราโมท ได้แต่งบทและทางร้องเพลงนกขมิ้นอัตรา 2 ชั้นและชั้นเดียวขึ้น เพิ่มทางร้องและว่าดอกตามแนวอัตรา 3 ชั้นของครูเพ็ง เพื่อใช้ร้องรวมกันให้ครบเป็นเพลงเถา ส่วนทางดนตรีอัตรา 2 ชั้นใช้ทำนองเพลงของเก่า และทางดนตรีอัตราชั้นเดียวนำมาจากทำนองเพลงในวงปี่พาทย์มอญ(เพลงย่ำเที่ยง)
เพลงนกขมิ้น เถา วงมโหรีหลวงในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวบรรเลงและร้องส่งที่สถานีวิทยุวังพญาไทเป็นครั้งแรกเมื่อพ.ศ 2476 นางเจริญใจ สุนทรวาทินเป็นผู้ขับร้อง

เครดิตข้อมูล : หนังสือสารานุกรมศัพท์ดนตรีไทย ภาคประวัติและบทร้องเพลงเถา ฉบับราชบัณฑิตยสภา

ข้อมูลเพิ่มเติม : สำหรับเพลงนกขมิ้น เถา ทางพิเศษ ที่ใช้บรรเลงในครั้งนี้อ.ขุนอิน ณรงค์โตสง่า ได้ประพันธ์ขึ้นเมื่อประมาณพ.ศ 2537 ได้นำเพลงนกขมิ้น เถา ของเดิมมาปรับปรุงขึ้นใหม่ โดยอัตรา 3ชั้นได้ทำการขยายทำนองขึ้นไปเป็น 6 ชั้น บางช่วงได้มีการสอดแทรกเลียนเสียงของนก รวมทั้งมีการออกภาษาเช่น ฝรั่ง ลาว เป็นต้น อัตรา 2 ชั้นได้ทำเป็นสำเนียงมอญทั้ง 3 ท่อน ชั้นเดียวได้ทำเที่ยวกลับเป็นสำเนียงมอญ ออกบรรเลงครั้งแรกในงานคอนเสิร์ต “ระนาดน้ำค้าง” บริษัทเมืองไทยประกันชีวิต ร่วมกับ บริษัท ไพซิส มิวสิค โครงการ “สืบสรรค์รักษ์ศิลป์ ครั้งที่ 29” เชิดชู ครูสุพจน์ โตสง่า จัดที่ หอประชุมเมืองไทยประกันชีวืต วันเสาร์ที่ 10 มิถุนายน พ.ศ.2538 โดยเป็นการประชันปี่พาทย์ไม้แข็งคณะศิษย์สุพจน์ โตสง่า กับ คณะวิบูลย์ธรรม เพียรพงษ์ สำหรับผู้ที่บรรเลงระนาดเอกเพลงนี้เป็นคนแรกคือ อ.ชัยยุทธ โตสง่า

เนื้อเพลงผู้ใหญ่ลี

มีเรื่องราวมาเล่ากันว่า มาขับมาขานจนเป็นตำนาน
มีหมู่บ้านหมู่บ้านเเห่งหนึ่ง ผู้คนกล่าวถึงผู้ใหญ่บ้านชื่อดัง
คอยเฝ้าระวังลูกบ้าน ดูเเลลูกบ้านเหมือนอย่างลูกหลาน
ชาวบ้านสำราญเริงใจ ผู้ใหญ่บ้านใจดีนามว่าผู้ใหญ่ลี

อยู่มามีเช้าวันหนึ่ง ผู้คนอื้ออึงตกอกตกใจ
ผู้ใหญ่ลีตีกลองทำไม ผู้คนตกใจจึงเข้าไปดู
รกหูเพราะไม่ยอมเคาะเกาะ ไม่ตีเกาะเคาะไม้ก็ยังดี
ผู้ใหญ่ลีคงมีอะไร ชาวบ้านเลยไปที่บ้านผู้ใหญ่ลี

ผู้ใหญ่ลีตีกลองทำไม

ผู้ใหญ่ลีตีกลองทำไม

ผู้ใหญ่ลีตีกลองทำไม

ผู้ใหญ่ลีตีกลองทำไม

เนื้อร้อง/ทำนอง ประพันธ์โดย อ.ขุนอิน ณรงค์โตสง่า