Lekcja 48: Ubu Król - Scena do analizy

Groteska wywołuje śmiech podszyty lękiem. Scena akademii na część Ubu ciekawie ilustruje mechanizm powstawania tego odczucia. Widzimy dzieci wygłaszające panegiryk ku czci nowego króla. Dzieci wydają się radosne, a król wzruszony i zadowolony. Światem groteski rządzi jednak żywioł parodii i absurdu. Scena w krzywym zwierciadle oddaje przebieg, funkcje i sens uroczystości na cześć wodzów totalitarnych państw. Ukazana sytuacja łączy w sobie rozmaite sprzeczności. Dzieci, czyli alegorie czystości i niewinności, nieświadomie dokonują apoteozy nieczystości i splugawienia, których alegorią jest postać Ubu. Sam władca z aprobatą przytakuje słowom, które go w istocie ośmieszają i kompromitują. Panegiryk wygłaszany przez dzieci zawiera przecież drwinę z głupoty, karierowiczostwa i próżności Ubu. Dzieci wychwalają dobrodziejstwa demokracji, której odwrotnością są okrutne, dyktatorskie rządy Ubu. Młodzi wykonawcy ustawiają się w kształty geometrycznych figur, tworząc iluzję porządku i harmonii przenikającej kraj w rzeczywistości pogrążony w chaosie i rozkładzie. Wreszcie dzieci sugerują piękno i dobrobyt ojczyzny, w której żyją, tymczasem scenerią wydarzenia jest ponura rudera z wszechobecnymi sedesami.

Współwystępujące na ekranie dysonanse dziwią nas i zatrważają swoją alogicznością. W konsekwencji sprawiają, że uznajemy ekranowy świat za obcy naszemu doświadczeniu. Reakcją obronną na tę budzącą grozę obcość jest właśnie śmiech podszyty lękiem.