ฉุยฉายพราหมณ์ ตัด

ฉุยฉายพราหมณ์ เป็นการรำเดี่ยวตัวพระที่อ่อนช้อยและงดงาม มีที่มาจากบทละครเบิกโรงดึกดำบรรพ์ เรื่อง พระคเณศร์เสียงา บทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6

ที่มาและเนื้อหาของการแสดง
เหตุการณ์: เกิดเหตุการณ์วิวาทระหว่างปรศุรามเจ้าแห่งพราหมณ์กับพระคเณศร์ เนื่องจากปรศุรามต้องการเข้าเฝ้าพระอิศวรในเวลาที่ไม่เหมาะสม
คำสาป: การต่อสู้ทำให้งาของพระคเณศร์หัก พระอุมาจึงกริ้วและสาปให้ปรศุรามหมดกำลัง
การแปลงกาย: พระนารายณ์ทรงเห็นว่าคณะพราหมณ์จะขาดผู้ปกป้อง จึงแปลงกายเป็นพราหมณ์น้อยเพื่อไปเฝ้าพระอุมาเพื่อขอพร
การรำฉุยฉาย: การรำชุดนี้จึงเกิดขึ้นในฉากที่พระนารายณ์แปลงกายเป็นพราหมณ์น้อย เพื่ออวดความงดงามและเสน่ห์ของตนให้พระอุมาได้ทอดพระเนตร

ลักษณะเด่น
ลีลาท่ารำ: แสดงให้เห็นถึงความงามของพราหมณ์หนุ่มน้อย มีลีลานวยนาดกรีดกราย แต่คงไว้ซึ่งความสง่างามตามแบบตัวพระ
บทร้อง: บทร้องจะพรรณนาถึงรูปร่าง หน้าตา และท่าทางการร่ายรำของพราหมณ์น้อยที่งดงามเกินบรรยาย
ในอดีต: การรำชุดนี้ในสมัยโบราณมักใช้เป็นการรำเบิกโรงละครเท่านั้น แต่ในปัจจุบันนิยมนำมาแสดงเป็นรำเดี่ยวเพื่ออวดฝีมือของผู้แสดง
ผู้ประดิษฐ์ท่ารำ: ลีลาท่ารำนี้เชื่อว่าเป็นผลงานของ พระยานัฏกานุรักษ์ โดยภายหลังกรมศิลปากรได้ปรับปรุงให้สวยงามยิ่งขึ้น

บทร้อง
ปี่พาทย์ทำเพลงรัว
ร้องฉุยฉาย
ฉุยฉายเอย ช่างงามขำช่างรำโยกย้าย
สะเอวแสนอ่อนอรชรช่วงกาย วิจิตรยิ่งลายที่คนประดิษฐ์
สองเนตรคมขำแสนดำมันขลับ ชม้อยเนตรจับยิ่งสวยสุดพิศ
ร้องแม่ศรี
น่ารักเอย น่ารักดรุณ
เหมือนแรกจะรุ่น จะรู้เดียงสา
เจ้ายิ้มเจ้าแย้ม แก้มเหมือนมาลา
จ่อจิตติดตา เสียจริงเจ้าเอย
ปี่พาทย์ทำเพลงเร็ว – ลา