หายนะจากปลาหมอคางดำ ใครต้องรับผิดชอบ ?

ปลาหมอคางดำเริ่มถูกพบในไทยครั้งแรกเมื่อปี 2555 ที่บ่อกุ้ง ต.แพรกหนามแดง จ.สมุทรสงคราม ก่อนระบาดในหลายจังหวัด สร้างความเสียหายต่อเกษตรกรจำนวนมาก จึงเกิดคำถามว่า ปลาชนิดนี้หลุดเข้ามาในประเทศได้อย่างไร

บริษัทเอกชนแห่งหนึ่งถูกสงสัยว่าเป็นต้นเหตุ เพราะเป็นรายเดียวที่มีใบอนุญาตนำเข้าปลาหมอคางดำจากประเทศกานา จำนวน 2,000 ตัว เมื่อปี 2553 แต่บริษัทชี้แจงว่า ปลาทั้งหมดตายระหว่างกักโรค และมีการฝังกลบอย่างถูกต้อง พร้อมส่งตัวอย่างให้กรมประมงเก็บไว้ตั้งแต่ขณะนั้น ทีมข่าวตรวจสอบฟาร์มของบริษัทพบว่ามีระบบปิดแน่นหนา ไม่มีช่องทางให้ปลาหลุดออกมาได้

ระหว่างปี 2556–2559 มี 11 บริษัทส่งออกปลาชื่อ “Blackchin tilapia” รวมกว่า 230,000 ตัวไป 17 ประเทศ โดย 2 บริษัทส่งออกมากที่สุดคือ ฉาง ซิน เอ็นเตอร์ไพส์ส และ นิววาไรตี้ จำกัด แต่ทั้งหมดอ้างว่าเป็นการส่งออก “ปลาหมอเทศข้างลาย” ที่ใส่ชื่อวิทยาศาสตร์ผิด ไม่ได้เกี่ยวข้องกับปลาหมอคางดำ และไม่มีบริษัทใดได้รับอนุญาตให้นำเข้าปลาชนิดนี้มาก่อน

อีกข้อสันนิษฐานคือ ปลาหมอคางดำอาจหลุดเข้ามาจาก “การลักลอบนำเข้า” ซึ่งเป็นปัญหาที่พบมากถึง 90% ของปลาสวยงามในตลาดไทย โดยผู้ค้าระบุว่าการนำเข้าอย่างถูกกฎหมายมีขั้นตอนยุ่งยาก ทีมข่าวยังพบว่ามีการขายปลาหมอคางดำทั่วไปในตลาดอย่างเปิดเผย โดยแทบไม่มีการควบคุมจากภาครัฐ

นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลว่า “กัมพูชา” เคยนำเข้าปลาชนิดนี้ตั้งแต่ปี 2547 เพื่อเสริมความมั่นคงทางอาหาร จึงอาจเป็นอีกต้นทางหนึ่งที่ปลาหมอคางดำแพร่เข้ามาในไทย

นายสุวัฐน์ วงศ์สุวัฒน์ รองอธิบดีกรมประมง ระบุว่า ปลาหมอคางดำขยายพันธุ์เร็ว ตัวเมียออกไข่ได้ทุก 22 วัน โตเต็มวัยภายใน 4 เดือน สามารถอยู่ในน้ำนิ่งหรือน้ำเสียได้ดี และมีพฤติกรรมครองพื้นที่ ทำให้ปลาท้องถิ่นหายไป ปัจจุบันพบการระบาดใน 19 จังหวัด แต่เริ่มลดลงหลังมีมาตรการ “รับซื้อปลา” จากชาวประมงกว่า 6.3 ล้านกิโลกรัม มูลค่า 60 ล้านบาท เพื่อนำไปทำปุ๋ยหมัก ปลาป่น หรือปลาร้า

กรมประมงยังวิจัยการทำให้ปลาหมอคางดำ “เป็นหมัน” ด้วยเทคนิคเปลี่ยนโครโมโซมด้วยความร้อน ซึ่งเริ่มสำเร็จแล้วประมาณ 300 ตัว และอยู่ระหว่างขยายผลให้ครบ 10,000 ตัว เพื่อควบคุมการแพร่พันธุ์ในอนาคต

สุดท้าย กรมประมงยังไม่สามารถยืนยันสายพันธุ์ต้นกำเนิดได้แน่ชัด เนื่องจากประเทศกานาแจ้งว่า ปลาที่ส่งมาในอดีตเป็นปลาจากแหล่งน้ำธรรมชาติ ไม่มีข้อมูลพันธุกรรมแนบมา ส่วนความรับผิดชอบต่อเหตุระบาด ต้องรอการวินิจฉัยจากศาล แต่ยังคงต้องเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดต่อไป

#ทางออกปลาหมอคางดำ #ลักลอบนำสัตว์น้ำเข้าประเทศ #เอเลี่ยนสปีชีส์