ระบำธรรมจักร

ระบำธรรมจักร เป็นระบำประดิษฐ์ขึ้นใหม่ (ระบำโบราณคดี) โดยกรมศิลปากร เมื่อปี พ.ศ. 2510 เพื่อเฉลิมฉลองโอกาสที่ประเทศไทยเป็นเจ้าภาพการประชุมองค์การพุทธศาสนิกสัมพันธ์แห่งโลก

ที่มาและแรงบันดาลใจ
สร้างสรรค์จาก: งานประติมากรรมในสมัยทวารวดี ที่เป็นรูปธรรมจักรและกวางหมอบ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของการแสดงปฐมเทศนาในพระพุทธศาสนา
ผู้สร้างสรรค์:
บทร้องและทำนอง: ครูมนตรี ตราโมท
ท่ารำ: อาจารย์ลมุล ยมะคุปต์แ ละนางเฉลย ศุขะวณิช
ลักษณะการแสดง
จำนวนผู้แสดง: ใช้ผู้แสดงเป็นคู่ชาย-หญิงหลายคู่
เครื่องแต่งกาย:
ผู้หญิง: สวมเสื้อแขนกระบอก ห่มผ้าสไบเฉียง นุ่งผ้าถุงยาวกรอมเท้า แต่งกายแบบทวารวดี
ผู้ชาย: สวมเสื้อคอกลมแขนสั้น นุ่งผ้าเตี่ยว ปล่อยชายผ้าห้อยด้านหน้า
ท่ารำ: ท่ารำมีความอ่อนช้อย แต่มีความสงบและมั่นคง แสดงถึงความเคารพในพระธรรมประกอบด้วยท่ายกมือไหว้ แสดงการสักการะพระธรรมจักร ท่าก้มตัวเหมือนกวางหมอบ และท่าร่ายรำที่สื่อถึงการเข้าถึงพระธรรม

ความหมายของการแสดง
ระบำธรรมจักรสื่อถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนา และเป็นการแสดงเพื่อรำลึกถึงเหตุการณ์สำคัญในพุทธประวัติ คือการแสดงปฐมเทศนาโปรดปัญจวัคคีย์ ซึ่งเปรียบเหมือนพระธรรมจักรที่เริ่มขับเคลื่อนออกไปสู่โลก

การแสดงนี้จึงเป็นระบำที่เต็มไปด้วยความงดงามทางศิลปะและซึมซับด้วยความหมายอันลึกซึ้งทางพระพุทธศาสนา