Çalgan Köyü Kara Köse Etkinliği

Türk Orta Oyunu ve Meddah Kültürünün yöresel bir parçası Kara Köse oyununun özet hikayesi:



Keşiş (şaman) ile kocakarı evlidirler, köseler onların oğulları, gelinlerde kızlarıdır, diğer figürlerde evcil hayvanlarıdır. Dilimizde sakalı çıkmayan anlamına gelen "Köse" sözcüğü oyunda kış mevsiminin bitkisizligini, yer yüzünün çıplaklığını simgeler. Oyunda köseler ile gelinlerin düğünü yapılır. Bu esnada gelinler kaçar ve kara köse ile unlu köse kavga etmeye başlarlar. Gelinlerin kaçırılması gençlerin evlilik zamanının geldiğini, köselerin kovalaması kız ve erkek babalarının hazırlıklı olması gerektiğini ima eder. Kara köse yeni yılı unlu köse eski yılı temsil eder (Bu durum Çalgan Köyü kültüründe böyledir ancak bazı yörelerde tam tersi söz konusudur yani unlu köse yeni yılı kara köse eski yılı temsil eder.). Kara köse kavgayı kazanır ve unlu köse ölüp yere yığılır. Bu eski yılın gidişinin yeni yılın gelişinin habercisidir. Daha sonra unlu köse dirilir ve ayağa kalkar, bu da baharın gelişini doğanın canlanışını temsil eder. Keşiş ile kocakarı sürekli maniler yakıp nükteli dualarla halkı kutsar, kendi ailesine ilişkin şikayet ve ilenmelerle halkı kanaate sevk eder....
Oyunda ki ayı karakteri doğayı ve hayvanlar alemini, ayının sahibi ise insanları temsil eder.
Ayının zincirinin sahibinin elinde olması da doğanın ve hayvanların insanın emrine âmâde oluşunu anlatır. Ayının zaman zaman sahibinin elinden kurtulup sahibine ve çevredeki insanlara saldırması da doğanın insana baş kaldırışını anlatır...
Şeytan karakteri İblisi temsil eder. Şeytan insanları yoldan saptırmak için onların arasına karışmıştır, ancak zamanla onlardan biri gibi olmuş ve köse ailesinin bir üyesi olmuştur...
Eşek karakteri Ahireti simgeler. Şeytan Ahirete kadar izinlidir. Eşekte oyun suresice şeytanı korur.
Hakim ve jandarma vijdan ve ahlâkı simgeler, oyununun sonunda kestiği cezalarla toplumsal düzeni ve öz yargıyı sağlar...
Oyunda arka planda olan dilenciler ise ev ev gezip halktan mahsul toplarlar. Dilencilerin topladığı mahsul köy halkına satılır. Bu sayede halk arasında ihtiyaca göre değiş tokuş gerçekleşir. Köselerin mahsulünün bereketli olduğuna inanılır. Dilenci karakteri insanların doğaya teşekkürünü simgeler...

Türk orta oyunu ve Şaman geleneğinin bir örneği Köse oyununun tam olarak hangi tarihte oynanmaya başlandığı bilinmemekle beraber, asırlardan beri köy seyirlik oyunu olarak Anadolu'nun çeşitli yörelerinde oynandığı ve kış günlerinde evlerine kapanmış olan halka eğlence amaçlı sunulduğu bilinmektedir...
Melih D. Tosun, Samet Tosun, anonim derleme.