Sint-Maartensdijk, kerkklokken Maartenskerk

526) De kerkklokken van de Maartenskerk te Sint-Maartensdijk!
Zaterdag 16 november 2024, 17:00 uur

0:00 Intro met dronebeelden, automatisch carillon en uurslag
2:25 Presentatie oude beiaardklokken
3:51 Foto's kerkklok 3
4:11 Luiden kerkklok 3
5:39 Foto's kerkklok 2
6:02 Luiden kerkklok 2
7:40 Foto's kerkklok 1
8:30 Luiden kerkklok 1
10:42 Volgelui, luiden alle kerkklokken

De gotische Maartenskerk is de dorpskerk van Sint Maartensdijk. De kerk is in gebruik bij de Hersteld Hervormde Gemeente van Sint Maartensdijk. Al sinds de veertiende eeuw is er sprake van een kerk, maar in de vijftiende eeuw begon men aan de bouw van een grotere kerk. De stenen onderkant van de toren dateert uit de veertiende eeuw. De toren bestaat uit een witte bergstenen ingang, een bakstenen geleding en een spits met ruimte voor een carillon.

In de kerk bevinden zich een zeventiende-eeuwse preekstoel met een achttiende-eeuwse trap en onder het negentiende-eeuwse orgel staat een achttiende-eeuwse herenbank waar vroeger de vooraanstaande families zaten. Eén van die families was de familie Liens. Leden van deze familie zijn in de kerk begraven en speelden een belangrijke rol in de kerkgeschiedenis van Sint Maartensdijk.

Voor de toren werden in 1477 twee luidklokken gegoten, mogelijk door Henricus Waghevens, met namen Martijn en Maria. De klokken hebben de slagtonen g1 en a1. Het originele carillon van de Mechelse klokkengieter Peter van den Gheyn III werd in de jaren 1615-1616 werd gegoten in Bergen op Zoom. Ook het bijbehorende uur- en speelwerk is daar gemaakt. In 1937 is het originele uurwerk vervangen door een door B. Eijsbouts vervaardigd uurwerk. Op het hele uur sloeg de grote vijftiende-eeuwse klok, op de halve uren de kleine.

In 1943 zijn de klokken door de bezetters gevorderd en afgevoerd. Tijdens het transport over het IJsselmeer naar de smeltoven werd het schip Van Hoop op Zegen, waarmee ook de klokkenspelen van Brielle, Zierikzee en Tholen werden afgevoerd, bewust gesaboteerd en tot zinken gebracht. Na de oorlog is het schip gelicht en zijn de klokken teruggekomen.

De nog resterende twaalf klokken van dit spel dat in de loop der eeuwen aan klank had ingeboet, zijn in de vijftiger jaren van de vorige eeuw integraal verstemd door Eijsbouts en aangevuld met nieuw gegoten en bewust vals gestemde klokken. Direct na de ingebruikname in 1955 barstte de kritiek los. Het zal tot 1976 duren voordat er opnieuw een poging wordt gedaan een goed klinkend klokkenspel te krijgen. Een deel van de oude beiaard hangt nu op de klokkenzolder, aangevuld met vier klokken van Eijsbouts uit 1954 en één klok van Petit & Fritsen uit 1981. In totaal zijn dit zeventien klokken, waar ook de vijftiende-eeuwse klokken deel van uitmaken. Sinds 1980 hangt in de lantaarn van de toren een geheel nieuwe concertbeiaard van 40 klokken in de tonen c2, d2 en e2 chromatisch tot en met f5 met een totaalgewicht van 1854 kg, dat door Petit en Fritsen in Aarle-Rixtel is gegoten.

Onduidelijk is wanneer de twee vijftiende-eeuwse klokken als luidklok zijn vervangen door de huidige twee luidklokken van Van den Gheyn uit 1615. Was dit al direct met het plaatsen van het carillon in 1616 of is dit pas in in de jaren 80 van de vorige eeuw gebeurd toen het oude carillon in op de klokkenzolder werd geplaatst? Deze twee oude klokken zijn overigens de enige twee klokken die niet door Eijsbouts werden verstemd. Ze hangen nu werkloos in de toren. In 1760 werd er door Otto Bakker uit Rotterdam nog een klok gegoten. Was dit ter vervanging van een gebarsten Van den Gheyn? Overigens worden de uurslagen op dit moment op de grootste van de nieuwe beiaardklokken in de spits gebezigd, het uurwerk is volledig elektrisch geworden, alleen de drie luidklokken op de klokkenzolder en het moderne carillon in de spits worden nog gebruikt. De rest wacht op betere tijden?

De huidige luidklokken betreffen twee klokken van Peter van den Gheyn uit 1615 én de klok van Otto Bakker uit 1760. Ze maken deel uit van het instrument dat is aangesloten op de buiten gebruik gestelde speeltrommel. Het gelui heeft het zogenaamde Paternostermotief (ut-re-mi) met de slagtonen a1, b1 en cis2. Naast de informatie van de klokkengieter en de gietjaren dragen de klokken namen van initiatiefnemers en schenkers. Deze YouTubebeschrijving laat helaas niet meer karakters toe, dus de opschriften en verdere gedetailleerde informatie met betrekking tot de luidklokken blijft hier achterwege.

Met dank aan:
De stadsbeiaardier Richard de Waardt voor de mogelijkheid de klokken te bezoeken en het faciliteren van de opname;
Goede vriend Maarten Koopman voor de gezellige dag en de assistentie!

Het maken van documentaties van luid- en beiaardklokken zoals deze vindt geheel op eigen initiatief plaats. Echter zijn hier wel kosten mee gemoeid. Mocht je dit initiatief financieel willen steunen, kan dat via de volgende link: https://whydonate.com/nl/fundraising/....