ABDULLAH KAŞGARİ - UBEYDULLAH KAŞGARİ ( İstanbul Evliyaları )

#türbedelisi #türbe #kaşgari

Timur zamanında Buhara, Türkistan ve Maveraünnehr’de en parlak devrini yaşayan Nakşiliğin. İstanbul’daki en önemli temsilcilerinden biri Abdullah Kaşgari’dir. Abdullah Kaşgari, Türkistan kökenlidir. Kaynaklarda onun İstanbul’a gelişine kadarki hayatı hakkında bilgiye rastlanmamaktadır.
Abdullah Kaşgari, Hakkıyye adlı risalesindeki hayatına ait bahsi şöyle bitiriyor: ”45 yıl şehirden şehre, iklimden iklime Hak ehlini talep ile dolaştım. Bunları söylemekten maksadım övünmek değildir. Hak talipleri bilsinler ki maksada kolay ulaşılmıyor. Bu yolda mertçe yürümek gerek.” Kaynaklarda ismi çoğunlukla Abdullah Kaşgari veya mahlası ile birlikte zikredilmekte olup bazı kaynaklarda babasının adı ile Abdullah b. Muhammed el-Kaşgari, mahlası ise Abdullah Kaşgari olarak zikredilir. Nakşibendi tarikatına mensubiyetinden dolayı Nakşibendi, İstanbul’un Eyüp Sultan semtine yerleşip buradaki irşad faaliyetleriyle tanındığı için Eyyubi lakaplarıyla da kaynaklarda yer almaktadır.
Risalesinde de belirttiği üzere 45 yıl şehir şehir dolaştıktan sonra Kudüs’e gider. Oradan da Mekke-i mükerreme’ye geçer. Burada üç yıl ikamet edip, üç defa hac farizasını yerine getirir. Mekke-i mükerreme’deki’ ikameti sırasında üç kez de Medine-i münevvere’ye giderek Hz. Peygamber’in (s.a.v.) mübarek kabr-i şeriflerini ziyaret eder. Mekke-i mükerreme’den sonra İstanbul’a gelen Abdullah Kaşgari, önce muhtemelen kendisinin Doğu Türkistan kökenli olması sebebi ile aynı bölgeden olan dervişlerin toplandığı Eyüp Sultan civarındaki Lali-zade Abdülbaki Efendi’nin kurduğu Kalenderhane tekkesinin şeyhi olur.
1743-46 yılları arasında bu tekkede üç yıl şeyhlik yaptıktan sonra, Kalender hayatının katı kurallarına, özellikle de bekarlık erkanına uymak istemediğinden bu görevden ayrılarak Yekçeşm Ahmed Murteza Efendi’nin kurduğu tekkeye ilk postnişin olur. Bu tekke, kurucusunun adına nisbetle “Murteza Efendi Tekkesi” veya Abdullah Kaşgari’nin Kaşgarlı olmasına nisbetle “Kaşgari Tekkesi” olarak adlandırılmaktadır. Tekkeyi kuran Murteza Efendi olmasına rağmen ilk şeyhi Abdullah Kaşgari olarak kabul edilmektedir.
Kaşgari Tekkesi, Abdullah Kaşgari ile birlikte canlılık kazanmış ve önemli fonksiyonlar icra etmiştir.
“1-Muhtemelen Abdullah Kaşgari’nin Türkistanlı olması sebebiyle Türkistan Hacılarının Mekke ve Medine’ye gitmeden önce bu dergaha uğramaları, dergahın Türkistanlılar nezdindeki önemini göstermektedir.
2-Anadolu’nun çeşitli şehirlerinde bulunan Kalenderhanelerde barınan seyyah, şeyh ve dervişler arasında Türkistan’dan gelen Nakşibendilerin, çoğunlukla Kasaniyye kolundan olmaları sebebiyle, Tekke bu kolun İstanbul’da yerleşip yayılmasında etkili olmuştur.
3- Kaşgari dergahının bazı şeyhlerinin Osmanlı Devleti’nin Orta Asya’daki elçileri gibi hizmet ettikleri söylenebilir. Çünkü 19. asır süresince Osmanlı Devleti ve Buhara arasında müteaddit defalar elçilik teatisinde bulunulmuştur.
4- Kaşgari Tekkesi, Emir Buhari Tekkesi ile birlikte Orta Asya Türk kültürünün Nakşibendilik yolu ile İstanbul’da temsilini sağlamıştır.
Kendinden sonra oğlu Ubeydullah Efendi Hazretleri şeyh olup on sene sonra yani 1770 senesi 45 yaşında iken vefat edip türbe içinde medfundur.
Kaşgari Tekkesinin civarı bu tarikata bağlı kişilerin (şeyler, müritleri ve yakınları) mezarlarıyla doludur. Bunların yanı sıra devletin üst kademelerinde görev almış Cemal Paşa Cami ile İsa Geylani’nin türbesi arasında bulunan Ahmet Bican Paşa gibi devlet adamlarının mezarları vardır.
Kaşgari Tekkesinin son şeyhi Abdülhakim Arvasi’dir. Tekke ve zaviyelerin kapatılmasından sonra, tarikat faaliyetlerine ara veren Şeyh Abdülhakim, dergaha dönüştürdüğü evinde tasavvuf faaliyetlerine devam etmiştir.