علم‌گرایی در بوتۀ نقد، نشست ششم: علم‌گرایی در ترازوی تفکر انتقادی | سیما قاسمی و حسین بیات

معرفی نشست:
🔸#سیما_قاسمی​:
علم‌‌گرایی: تقدیس علم یا شناخت علم؟
در عموم فعالیت‌های ترویج علم روایت‌ها به‌ گونه‌ای است که گویی دانشمندان کنجکاوانی بی‌عیب‌اند در جستجوی حقیقت و علم مقدس است و باید بی‌چون و چرا تسلیمش شد. نگاه ماورایی به علم آن را از زندگی روزمره و بعد اجتماعی آن دور می‌کند و کمک می‌کند علم و دانشمند را فقط تقدیس کنیم. این نوع روایت از علم فرصتی فراهم نمی‌کند تا بپردازیم به ماهیت اجتماعی و انسانی علم، شکست‌ها و موفقیت‌هایش،‌ چگونگی رشد علم، چگونگی روشی که علم با آن کار می‌کند، نقش اجتماع علمی در تحول علم، نقش حامیان مالی و نقش پررنگ دستاوردهای علم در سبک زندگی روزمره‌ی ما. دراین نگاه جای تفکر انتقادی و شک که همواره پیش‌برنده‌ی علم بوده خالی است. با این حال مروج علم انتظار دارد مخاطب دربست علم را بپذیرد و به کار ببرد وگرنه او را علم‌گریز و ضدعلم می‌خواند. در این نشست به این می‌پردازم که گفتن از ماهیت علم و وجوه انسانی و پر از خطای علم چگونه آن را به بوته‌ی نقد می‌سپارد. با مثال‌هایی از ترویج علم در نجوم این ایده را به بحث می‌گذارم که پرداختن به این جزییات در روایت از علم چطور بر خلاف تصور، به شناخت بهتر از علم و در نتیجه به بهبود اعتماد عمومی به علم کمک می‌کند و از علم‌گریزی و بی‌اعتمادی به علم می‌کاهد.
🔸 #​حسین_بیات:
هله دیده‌بان دانش! تو چگونه دیده‌بانی؟
در روزگاری که شبکه‌های اجتماعی جولانگاه مدعاهای ضدعلمی و مطالب فریبنده و خطرناک شبه‌علمی شده‌اند، ضرورت ترویج علم و نقد علمی بیش از پیش احساس می‌شود. روشنگری و نقد این صداهای بلند، رسالتی بزرگ بر دوش مروجان و نهادهای علمی است و ما آنان را باید در قامت نگهبانی و دیده‌بانی مرزهای علم و عقلانیت‌ بازشناسیم و قدر بدانیم. به‌ویژه آنکه آنان از یک‌سو با دغل‌بازان بازار پررونق شبه‌علم درگیرند و از سوی دیگر با جامعه و جماعتی مواجهند که دلالت عکسِ مار بر مار را بر دلالت لفظِ مار بر مار ترجیح می‌دهند. با این همه، خودِ این نگهبانان و دیده‌بانان نیز از خطا و لغزش برکنار نیستند. چه بسا ناقدی که در ردّ طالع‌بینی یا درمان‌های بی‌پایه، به دام ساده‌سازی و تمسخر افتد و ریشه‌های اجتماعی، زیستی و روانی این باورها را نادیده بگیرد؛ یا مروج علمی که در دفاع از واکسیناسیون، از سرِ تعصب، پرسش‌های مشروع و دغدغه‌های عمومی را بی‌اعتبار بشمارد. از همین‌رو، نقد علمی نباید تنها متوجه شبه‌علم باشد، که باید نگاه نقادانه را به سوی خودِ مروجان علم نیز برگرداند. تنها در این آینه‌ی دو سویه است که ترویج علم می‌تواند به رسالتی راستین و پایدار بدل شود.
ـــــ
وب‌سایت:
Https://taamoq.ir​
کانال تلگرام:
Https://T.me/taamoq​
صفحۀ اینستاگرام:
www.instagram.om/taamoq  ​