Unit 2 Evaporation Notes !! Pharmaceutical engineering Notes l Bachelor of Pharmacy Notes ❤👌 like.

औषधनिर्माण अभियांत्रिकीमध्ये (Pharmaceutical Engineering) बाष्पीभवन (Evaporation) ही एक अत्यंत महत्त्वाची युनिट प्रक्रिया आहे. याचा मुख्य उद्देश द्रावणातून (solution) बाष्पनशील द्रावक (volatile solvent - जसे की पाणी) वाफेच्या स्वरूपात काढून टाकून द्रावण अधिक घट्ट (concentrate) करणे हा आहे.
खाली मराठीत बाष्पीभवनाची सविस्तर माहिती दिली आहे:

१. बाष्पीभवन म्हणजे काय? (What is Evaporation?)
बाष्पीभवन म्हणजे द्रव पदार्थाचे वाफेत रूपांतर होणे. औषधनिर्माणशास्त्रात, जेव्हा आपण एखादी औषधी वनस्पती किंवा रसायनाचा अर्क तयार करतो, तेव्हा तो पातळ असतो. तो घट्ट करण्यासाठी गरम करून त्यातील पाणी/द्रावक उडवून दिले जाते.


२. औषधनिर्माणातील बाष्पीभवनाचे उपयोग (Applications of Evaporation in Pharma)
अर्क घट्ट करणे (Concentration of Extracts): औषधी वनस्पतींचे अर्क (Extracts) घट्ट करण्यासाठी.
साखर पाकाची निर्मिती (Sugar Syrups): सिरप बनवताना पाण्याचे प्रमाण कमी करण्यासाठी.
स्थिरता वाढवणे (Improving Stability): औषधांमधील पाण्याचे प्रमाण कमी करून सूक्ष्मजीवांची वाढ रोखणे.
क्रियाशील घटक मिळवणे: उत्पादनाचा दर्जा सुधारण्यासाठी.


३. बाष्पीभवनावर परिणाम करणारे घटक (Factors Affecting Evaporation)
पृष्ठभाग (Surface Area): पृष्ठभाग जेवढा जास्त, तेवढे बाष्पीभवन वेगाने होते.

तापमान (Temperature): जास्त तापमानाला बाष्पीभवन वेगाने होते.
दाब (Pressure): कमी दाबावर (Vacuum) बाष्पीभवन लवकर होते.
द्रावणाची चिकटता (Viscosity): चिकटपणा जास्त असेल तर बाष्पीभवन कमी होते.


४. बाष्पीभवनासाठी लागणारी उपकरणे (Evaporation Equipment)
औषध निर्माण उद्योगात विविध प्रकारचे 'इव्हॅपोरेटर्स' (Evaporators) वापरले जातात:
स्टीम जॅकेटेड केटल (Steam Jacketed Kettle): साधी, उघडी भांडी जी लहान प्रमाणावर वापरली जातात.

व्हॅक्यूम इव्हॅपोरेटर (Vacuum Evaporator): उष्णतेमुळे खराब होणाऱ्या औषधांसाठी, कमी दाबावर कमी तापमानात बाष्पीभवन करण्यासाठी वापरले जाते.
मल्टिपल इफेक्ट इव्हॅपोरेटर (Multiple Effect

Evaporator): ऊर्जा वाचवण्यासाठी आणि जास्त प्रमाणावर उत्पादन करण्यासाठी हे वापरतात.


५. बाष्पीभवन आणि सुकवणे (Drying) यातील फरक
बाष्पीभवन (Evaporation): यात पातळ द्रावणाचे रूपांतर थोडे जाड द्रावणात (Concentrated liquid) होते.
सुकवणे (Drying): यात पूर्णपणे सुका घटक (Solid powder/residue) मिळवला जातो.


६. बाष्पीभवनाचा उद्देश (Objective)
थोडक्यात सांगायचे तर, बाष्पीभवनाचा मुख्य उद्देश "non-volatile solute" (उदा. औषधाचा अर्क) ला "volatile solvent" (उदा. पाणी) पासून वेगळे करून मिळवणे हा आहे.


#clinicalpharmacology #sonymusicindia #chemistry #labindia #15august #pharmcist #song #automobile #emiway ....


❤❤❤❤❤