Популярное

Музыка Кино и Анимация Автомобили Животные Спорт Путешествия Игры Юмор

Интересные видео

2025 Сериалы Трейлеры Новости Как сделать Видеоуроки Diy своими руками

Топ запросов

смотреть а4 schoolboy runaway турецкий сериал смотреть мультфильмы эдисон
dTub
Скачать

महर्षि पाणिनि जी का पूर्ण परिचय

Автор: Reet Knowledge TV

Загружено: 2021-12-04

Просмотров: 31160

Описание:

पाणिनि (7०० ई॰पू॰) संस्कृत भाषा के सबसे बड़े वैयाकरण हुए हैं। इनका जन्म तत्कालीन उत्तर पश्चिम भारत के गान्धार में हुआ था। इनके व्याकरण का नाम अष्टाध्यायी है जिसमें आठ अध्याय और लगभग चार सहस्र सूत्र हैं।[9] संस्कृत भाषा को व्याकरण सम्मत रूप देने में पाणिनि का योगदान अतुलनीय माना जाता है। अष्टाध्यायी मात्र व्याकरण ग्रन्थ नहीं है। इसमें प्रकारान्तर से तत्कालीन भारतीय समाज का पूरा चित्र मिलता है। उस समय के भूगोल, सामाजिक, आर्थिक, शिक्षा और राजनीतिक जीवन, दार्शनिक चिन्तन, खान-पान, रहन-सहन आदि के प्रसंग स्थान-स्थान पर अंकित हैं।

पाणिनि
Birch bark MS from Kashmir of the Rupavatra Wellcome L0032691.jpg
पाणिनि के अष्टाध्यायी की 17वीं शताब्दी की एक पाण्डुलिपि
जीवनी एवं कार्य संपादित करें
पाणिनि का जन्म शलातुर नामक ग्राम में हुआ था। जहाँ काबुल नदी सिंधु में मिली है उस संगम से कुछ मील दूर यह गाँव था। उसे अब लहुर कहते हैं। अपने जन्मस्थान के अनुसार पाणिनि शालातुरीय भी कहे गए हैं। और अष्टाध्यायी में स्वयं उन्होंने इस नाम का उल्लेख किया है। चीनी यात्री युवान्च्वां (7वीं शती) उत्तर-पश्चिम से आते समय शालातुर गाँव में गए थे। पाणिनि के गुरु का नाम उपवर्ष पिता का नाम पणिन और माता का नाम दाक्षी था। पाणिनि जब बड़े हुए तो उन्होंने व्याकरणशास्त्र का गहरा अध्ययन किया। पाणिनि से पहले शब्दविद्या के अनेक आचार्य हो चुके थे। उनके ग्रंथों को पढ़कर और उनके परस्पर भेदों को देखकर पाणिनि के मन में यह विचार आया कि उन्हें व्याकरणशास्त्र को व्यवस्थित करना चाहिए। पहले तो पाणिनि से पूर्व वैदिक संहिताओं, शाखाओं, ब्राह्मण, आरण्यक, उपनिषद् आदि का जो विस्तार हो चुका था उस वाङ्मय से उन्होंने अपने लिये शब्दसामग्री ली जिसका उन्होंने अष्टाध्यायी में उपयोग किया है। दूसरे निरुक्त और व्याकरण की जो सामग्री पहले से थी उसका उन्होंने संग्रह और सूक्ष्म अध्ययन किया। इसका प्रमाण भी अष्टाध्यायी में है, जैसा शाकटायन, शाकल्य, भारद्वाज, गार्ग्य, सेनक, आपिशलि, गालब और स्फोटायन आदि आचार्यों के मतों के उल्लेख से ज्ञात होता है। शाकटायन निश्चित रूप से पाणिनि से पूर्व के वैयाकरण थे, जैसा निरुक्तकार यास्क ने लिखा है। शाकटायन का मत था कि सब संज्ञा शब्द धातुओं से बनते हैं। पाणिनि ने इस मत को स्वीकार किया किंतु इस विषय में कोई आग्रह नहीं रखा और यह भी कहा कि बहुत से शब्द ऐसे भी हैं जो लोक की बोलचाल में आ गए हैं और उनसे धातु प्रत्यय की पकड़ नहीं की जा सकती। तीसरी सबसे महत्वपूर्ण बात पाणिनि ने यह की कि उन्होंने स्वयं लोक को अपनी आँखों से देखा और घूमकर लोगों के बहुमुखी जीवन का परिचय प्राप्त करके शब्दों को छाना। इस प्रकार से कितने ही सहस्र शब्दों को उन्होंने इकट्ठा किया।

शब्दों का संकलन करके उन्होंने उनको वर्गीकृत किया और उनकी कई सूचियाँ बनाई। एक सूची "धातु पाठ" की थी जिसे पाणिनि ने अष्टाध्यायी से अलग रखा है। उसमें 1943 धातुएँ हैं। धातुपाठ में दो प्रकार की धातुएँ हैं- 1. जो पाणिनि से पहले साहित्य में प्रयुक्त हो चुकी थीं और दूसरी वे जो लोगों की बोलचाल में उन्हें मिली। उनकी दूसरी सूची में वेदों के अनेक आचार्य थे। किस आचार्य के नाम से कौन सा चरण प्रसिद्ध हुआ और उसमें पढ़नेवाले छात्र किस नाम से प्रसिद्ध थे और उन छन्द या शाखाओं के क्या नाम थे, उन सब की निष्पत्ति भिन्न भिन्न प्रत्यय लगाकर पाणिनि ने दी है; जैसे एक आचार्य तित्तिरि थे। उनका चरण तैत्तरीय कहा जाता था और उस विद्यालय के छात्र एवं वहाँ की शाखा या संहिता भी तैत्तिरीय कहलाती थी। पाणिनि की तीसरी सूची "गोत्रों" के संबंध में थी। मूल सात गोत्र वैदिक युग से ही चले आते थे। पाणिनि के काल तक आते आते उनका बहुत विस्तार हो गया था। गोत्रों की कई सूचियाँ श्रौत सूत्रों में हैं। जैसे बोधायन श्रौत सूत्र में जिसे महाप्रवर कांड कहते हैं। किंतु पाणिनि ने वैदिक और लौकिक दोनों भाषाओं के परिवार या कुटुंब के नामों की एक बहुत बड़ी सूची बनाई जिसमें आर्ष गोत्र और लौकिक गोत्र दोनों थे। छोटे मोटे पारिवारिक नाम या अल्लों को उन्होंने गोत्रावयव कहा हैं। एक गोत्र या परिवार में होनेवाला दादा, बूढ़े एवं चाचा (सपिंड स्थविर पिता, पुत्र, पौत्र) आदि व्यक्तियों के नाम कैसे रखे जाते थे, इसका ब्योरेवार उल्लेख पाणिनि ने किया है।

महर्षि पाणिनि जी का पूर्ण परिचय

Поделиться в:

Доступные форматы для скачивания:

Скачать видео mp4

  • Информация по загрузке:

Скачать аудио mp3

Похожие видео

MAHESHWAR SUTRA  माहेश्वर सूत्र-संस्कृत (#संस्कृत #व्याकरण)

MAHESHWAR SUTRA माहेश्वर सूत्र-संस्कृत (#संस्कृत #व्याकरण)

Новое открытие в Эфиопской Библии о воскресении Иисуса, это вырезали из Библии…

Новое открытие в Эфиопской Библии о воскресении Иисуса, это вырезали из Библии…

История евреев за 18 минут

История евреев за 18 минут

To, co Chiny budują teraz, odbierze ci mowę

To, co Chiny budują teraz, odbierze ci mowę

संस्कृत व्याकरण, संस्कृत व्याकरण के त्रिमुनि Sanskrit Vyakran k trimuni, panini, katyayan, patanjali

संस्कृत व्याकरण, संस्कृत व्याकरण के त्रिमुनि Sanskrit Vyakran k trimuni, panini, katyayan, patanjali

10 древних находок, которые наука до сих пор не может объяснить

10 древних находок, которые наука до сих пор не может объяснить

Запрещенный учебник географии 19 века подставил историков

Запрещенный учебник географии 19 века подставил историков

Vyakranganga | Episode - 2 | अष्टाध्यायी | Sarwagya Bhooshan |

Vyakranganga | Episode - 2 | अष्टाध्यायी | Sarwagya Bhooshan |

ŻYDZI W II RZECZPOSPOLITEJ. HISTORIA TRUDNEGO WSPÓŁISTNIENIA

ŻYDZI W II RZECZPOSPOLITEJ. HISTORIA TRUDNEGO WSPÓŁISTNIENIA

Рогоз. Доступная еда в природе.

Рогоз. Доступная еда в природе.

6 ДРЕВНИХ ИЗОБРЕТЕНИЙ, ПОХОЖИЕ НА СОВРЕМЕННЫЕ УСТРОЙСТВА

6 ДРЕВНИХ ИЗОБРЕТЕНИЙ, ПОХОЖИЕ НА СОВРЕМЕННЫЕ УСТРОЙСТВА

To koniec Europy jaką znamy, pożegnajmy USA. Chiny niszczą stary ład

To koniec Europy jaką znamy, pożegnajmy USA. Chiny niszczą stary ład

Algorithmic Structure in Panini's Ashtadhyayi | Coding in Sanskrit | Hyper Quest

Algorithmic Structure in Panini's Ashtadhyayi | Coding in Sanskrit | Hyper Quest

महर्षि पाणिनी कौन थे | Maharshi Panini

महर्षि पाणिनी कौन थे | Maharshi Panini

बाणभट्ट | कादम्बरी | संस्कृत साहित्य | BANBHATT | KADAMBARI | KADAMBRI |

बाणभट्ट | कादम्बरी | संस्कृत साहित्य | BANBHATT | KADAMBARI | KADAMBRI |

Почему римский БЕТОН прослужит 2000 лет, а наш — умрёт через 50 лет

Почему римский БЕТОН прослужит 2000 лет, а наш — умрёт через 50 лет

ЭТО НЕ ЧЕЛОВЕЧЕСКИЕ ТЕЛА! Анатомия Древних Статуй Раскрывает Тайну Древней Забытой Цивилизации

ЭТО НЕ ЧЕЛОВЕЧЕСКИЕ ТЕЛА! Анатомия Древних Статуй Раскрывает Тайну Древней Забытой Цивилизации

ДОСТОЕВСКИЙ: СЕКРЕТНЫЕ ДНЕВНИКИ о ЕВРЕЯХ! то что скрывали 140 ЛЕТ после смерти ГЕНИЯ!

ДОСТОЕВСКИЙ: СЕКРЕТНЫЕ ДНЕВНИКИ о ЕВРЕЯХ! то что скрывали 140 ЛЕТ после смерти ГЕНИЯ!

В Сибири растаял кратер «Врата в ад», то, что вышло наружу, спало 40 000 лет…

В Сибири растаял кратер «Врата в ад», то, что вышло наружу, спало 40 000 лет…

Уголь Это НЕ Древние Деревья! Что Нашли Внутри Угля? Эту Правду Скрывали 200 Лет...

Уголь Это НЕ Древние Деревья! Что Нашли Внутри Угля? Эту Правду Скрывали 200 Лет...

© 2025 dtub. Все права защищены.



  • Контакты
  • О нас
  • Политика конфиденциальности



Контакты для правообладателей: infodtube@gmail.com