Айдынлар - Қарақалпақ халық қосығы

Сөзи: Әденбай Тажимуратов
Намасы: Марқабай Жиемуратов

Айдынлар» қосығы қалай дөрелди?

«Айдынлар».
Қосықтың текстиниң авторы Әденбай Тәжимуратов. Ол Қарақалпақ халық қосықларын жыйнаған, баспадан шығарған ҳәм усы темада кандидатлық диссертация жақлаған еди. Қосықтың поэтикасы қарақалпақ халық қосықларының дәстүринде, бастан ақырына теңдей 11 буўын менен жеңил жазылған.
Қосықтың музыкасы қалай туўылған? Маған Марқабайдың өмирлик жолдасы Нәбийраның айтыўы бойынша қосықтың музыкасы ойламаған жерде туўылған. Марқабай Мойнаққа концерт группасы менен бир ушырасыўға барады. Концерттен соң районлық китапханаға келеди. Марқабай китапханада отырып, китап полкасында турған Ә.Тәжимуратовтың қосықлар топламын көреди. Ол китапты алып бетлерин ашқанда усы «Айдынлар» қосығына көзи түседи. Композиторлар қосықтың музыкалық жағына кеўил бөлип оқыйды ғой. Марқабай қосықты оқыса, сол ўақытта қосықтың намасы ырғатылып өзинен өзи туўыла баслайды. Марқабай сол жерде отырып қосықтың текстин жазып алады. Мине усылай күтилмеген жерде «Айдынлар» қосығының музыкасы туўылады.
Марқабай лирик композитор, ол көбинесе муҳаббат қосықларына нама шығарған. «Излеймен», «Сәўер ярдың жилўасы бар», «Кегейлиден суў алған қыз», «Көзлериң», «Сен күлимлеп қарасаң жаным», «Бир қара», «Келип кет ярым», «Сағыныш», «Аўылыңа келсем асыға», «Кегейлиде бир назәлим бар десе», «Сени сағынаман атқан таңларда», «Лалазарда қосық айтар мениң сәўдигим» (сөзи де намасы да Марқабайдики), «Саған асығаман», тағы басқа. Ол Ўатан, ел-журт, дослық ҳаққындағы қосықларға да намалар жазды. Мысалы, «Қарақалпақстан», «Өзбекстаным бар мениң», «Мақтанышым Өзбекстаным», «Қарақалпақстанымда», «Халқым бахты – мениң бахтым», «Тынышлық қосығы», «Мақтанышым Қарақалпақстаным», «Қоңырат», «Бес төбениң таўларында», «Ақ пахта» тағы басқалар. Ол намаға қолайлы қосықты излемеген, ол қосықтың мазмунына айрықша кеўил бөлген. Оның намасын жазған қосықлардың барлығының мазмуны терең, адамға руўхый жақтан ләззет беретуғын қосықлар. Оның нама қосықларының өзи 150 ге жақын. Оның намаларына түскен қосықлар жаңа өмирге қәдем таслағандай болады және халықтың сүйикли қосығына айналып кетеди.

Усы мағлыуматлар мына телеграм каналдан алынды. Сау болсын:

https://t.me/ibratli_sozler


АЙДЫНЛАР

Еслеп сени үйден шықтым далага
Әсте келдим теңиз бойын жағалап
Күн батсада тынбай ушар шағала
Яр көринбес алысларга қарасам

нақыраты:
Айдынлар, айдынлар шалқар айдынлар,
Бизден сәўер ярға сәлем айтыңлар.
Толқынлар ярымды алып қайтыңлар,
Яр көринбес алысларға қарасам.

Жарқыраған ай көринди он төрттен
Нурын шашып айдынларға сен кеткен
Жолларыңда сәўер ярың тур күткен
Бәлким, сенде мени еске аларсаң.

Нақыраты:
Айдынлар, айдынлар шалқар айдынлар,
Бизден сәўер ярға сәлем айтыңлар
Толқынлар ярымды алып қайтыңлар,
Яр көринбес алысларға қарасам.