تبدیل خیرات در آخرت - آیت الله محمدرضا نکونام

«وَنَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ لِیوْمِ الْقِیامَةِ فَلاَ تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیئا وَإِنْ کانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَینَا بِهَا وَکفَی بِنَا حَاسِبِینَ»
ـ و ترازوهای داد را در روز رستاخیز می‌نهیم، پس هیچ کس در چیزی ستم نمی‌بیند و اگر عمل هم‌وزن دانهٔ خردلی باشد، آن را می‌آوریم و کافی است که ما حساب‌رس باشیم.
بیان: ناسوت و عالم طبیعت با تمام نظمی که دارد، استیفای حقوق در آن ممکن نیست، از این رو عدل الهی اقتضا می‌کند عالم دیگری باشد که حق هر کسی به صورت دقیق رسیدگی گردد و عالمی باشد که: «نَضَعُ الْمَوَازِینَ الْقِسْطَ» تا در آن استیفای حقوق صورت گیرد؛ هرچند این حق به اندازهٔ خردلی باشد: «إِنْ کانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَینَا بِهَا». عالمی که خود خداوند ضامن اجرای استیفای حقوق در آن است: «کفَی بِنَا حَاسِبِینَ».
دلیل یاد شده بهترین استدلال بر وجود قیامت است. این دلیل را هم خداباوران می‌پذیرند و هم کسانی که این نظام را دارای سیستمی خودکار می‌دانند. باور این که قیامتی هست بسیار سخت و دشوار است؛ چرا که اثبات چنین عالمی با دلایل نقدناپذیر سخت است؛ چنان‌که گروهی از کافران تا آن را نبینند، باور نمی‌کنند: «قَالُوا: یا وَیلَنَا، مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا، هَذَا مَا وَعَدَ الرَّحْمَنُ، وَصَدَقَ الْمُرْسَلُونَ»؛ می‌گویند: ای وای بر ما، چه کسی ما را از آرامگاهمان برانگیخت. این است همان وعدهٔ خدای رحمان و پیامبران راست می‌گفتند.

اینان کافرانی هستند که طبیعت را هوشمند و دارای سیستمی خودکار می‌دانند که نابودی و هلاکت آدمی را می‌خواهد: «وَقَالُوا: مَا هِی إِلاَّ حَیاتُنَا الدُّنْیا، نَمُوتُ وَنَحْیا، وَمَا یهْلِکنَا إِلاَّ الدَّهْرُ، وَمَا لَهُمْ بِذَلِک مِنْ عِلْمٍ، إِنْ هُمْ إِلاَّ یظُنُّونَ»؛ و گفتند غیر از زندگانی دنیای ما چیز دیگری نیست، می‌میریم و زنده می‌شویم و ما را جز طبیعت هلاک نمی‌کند ولی به این مطلب هیچ دانشی ندارند و جز طریق گمان نمی‌سپرند.

هم‌چنین برخی از آنان باور داشتند: «أَئِذَا مِتْنَا وَکنَّا تُرَابا، ذَلِک رَجْعٌ بَعِیدٌ»؛ آیا چون مردیم و خاک شدیم زنده می‌شویم. این بازگشتی بعید است.

خداوند برای اثبات معاد جسمانی در جمله‌ای کوتاه تلنگری می‌زند تا خواننده دلیل آن را پیش خود داشته باشد: «قَدْ عَلِمْنَا مَا تَنْقُصُ الاْءَرْضُ مِنْهُمْ، وَعِنْدَنَا کتَابٌ حَفِیظٌ. بَلْ کذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ، فَهُمْ فِی أَمْرٍ مَرِیجٍ»؛ به‌قطع دانسته‌ایم که زمین چه مقدار از اجسادشان فرو می‌کاهد و پیش ما کتاب ضبط کننده‌ای است. نه، بلکه حقیقت را وقتی برایشان آمد دروغ خواندند و آن‌ها در کاری سردرگم مانده‌اند.

این آیه می‌فرماید ما می‌دانیم چه مقدار از بدن این مردگان تحلیل می‌رود و فرو می‌ریزد و در پیش ما ثباتی از آن باقی است: «عِنْدَنَا کتَابٌ حَفِیظٌ» و آنان را با همان اجزای حفظ شده زنده می‌نماییم.

سپس می‌فرماید اینان حق را تکذیب می‌کنند. دروغ یعنی سخنی غیر واقعی و لازم نیست قصد و عمد در آن نهفته باشد.

سپس کافران را به آسمان بالای سر خود توجه می‌دهد تا ببینند چگونه آن را بنا نهاده و چه زیبا آن را زینت نموده است و این که در آن هیچ سوراخی نیست: «أَفَلَمْ ینْظُرُوا إِلَی السَّمَاءِ فَوْقَهُمْ کیفَ بَنَینَاهَا، وَزَینَّاهَا، وَمَا لَهَا مِنْ فُرُوجٍ»؛ مگر به آسمان بالای سرشان ننگریسته‌اند که چگونه آن را ساخته و زینتش داده‌ایم و برای آن هیچ گونه شکافتگی نیست.

خداوند برای دور نمودن استبعاد زنده شدن مردگان به زندگی دوبارهٔ گیاهان پس از مرگ زمستانی در طبیعت توجه می‌دهد: «وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُبَارَکا، فَأَنْبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ، وَحَبَّ الْحَصِیدِ. وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ، لَهَا طَلْعٌ نَضِیدٌ. رِزْقا لِلْعِبَادِ، وَأَحْیینَا بِهِ بَلْدَةً مَیتا، کذَلِک الْخُرُوجُ»؛ و از آسمان آبی پر برکت فرود آوردیم پس بدان وسیله باغ‌ها و دانه‌های دروکردنی رویانیدیم. و درختان تناور خرما که خوشه‌های روی هم چیده دارند. این‌ها همه برای روزی بندگان من است و با آن آب سرزمین مرده‌ای را زنده گردانیدیم. رستاخیز نیز چنین است.

آفرینش باغ‌های گوناگون، حبوبات و درختان خرما برای رزق و روزی بندگان است اما از آن پندپذیری نیز می‌توان داشت. همان‌طور که باران پربرکت زمین‌های مرده را زنده و آباد می‌گرداند، ما نیز در قیامت، مردگان را زنده می‌نماییم و همه چیز عالم رویشی دوباره دارد و رستاخیزی عمومی برپا می‌گردد.

به هر روی، تنها دلیل نقدناپذیری که بنده برای وجود آخرت سراغ دارم همین است که نظام عالم، نظامی احسن است و چون در آن استیفای حقوق نمی‌شود و ظلم فراوان و جبران‌ناپذیر مانند قتل‌عام‌های دست‌جمعی توسط فردی که تنها یک جان دارد صورت می‌گیرد، لازم است عالم دیگری باشد که در آن‌جا به چنین حقوقی رسیدگی شود.
منبع: آیه آیه روشنی
آیت الله محمدرضا نکونام