Arap Yarımadası Coğrafyası - İslam Tarihi 1. Bölüm

Arap Yarımadası Coğrafyası, Asya, Afrika ve Avrupa kıtalarının kesiştiği bir noktada yer alan Arap yarımadası son derece önemli bir coğrafi konuma sahiptir. Doğusunda Basra Körfezi ve Uman Denizi, batısında Kızıldeniz ve Akabe Körfezi, güneyinde Arap Denizi ve Aden Körfezi yer alır. İslâm kaynaklarında “Şibhü cezîreti’l-Arab” şeklinde yer almaktayken kısaltılarak “Cezîretü’l-Arab” şeklinde kullanılmıştır. Dilimizde Arabistan veya Arap yarımadası olarak ifade edilmektedir. Hz. Muhammed’in doğduğu şehir olan Mekke, Arap yarımadasının batısında yer alan Hicâz bölgesinde bulunur. Hicâz bölgesinin Mekke dışındaki diğer önemli şehirleri Tâif ve Medine’dir. Hicâz bölgesinin batısında, ona dahil olduğu kabul edilen Tihâme ovası yer alır. Bu ova, Kızıldeniz kıyısında genişliği 80-100 km. kadar olan dar bir kıyı kesimi boyunca uzanır. Hicâz’ın doğusunda, Arap yarımadasının ortasında bulunan Necid platosu yer alır. Necid ve Tihâme’nin bulunduğu bölge kaynaklarda “Taşlık Arabistan” (Arabia Petreca) ismiyle ifade edilir. Necid platosunun güneydoğusunda Yemâme yer alır. Arap yarımadasının güneybatı ucunda Yemen bulunur. Yemen’in kuzeyinde Necrân, ortasında San‘a, güneyinde ise Taiz meşhurdur. Yemen’in doğusunda dağlık bir bölge olan Hadramut yer alır. Hadramut ve Arap yarımadasının en doğu kısmında Uman bulunur. Arap yarımadasının güneyindeki bu bölge kültürel ve ekonomik açılardan gelişmiş olduğundan “Mes’ud Arabistan” (Arabi Fellix) olarak isimlendirilir. Yarımadanın kuzeyinde Nüfûd güneyinde Rub‘ulhilâlî çölleri yer alır. Bu iki büyük çöl, bir şerit halinde uzanan Dehnâ çölü ile birbirlerine bağlanır. Çöllerle kaplı bu bölge coğrafyacılar tarafından “Çöl Arabistan” (Arabia Deserta) şeklinde isimlendirilmiştir. Kuzeyde yer alan Suriye ve Irak’ın Arap yarımadasına dahil olup olmadığı tartışmalıdır. Arap yarımadasının meşhur şehirleri arasında Mekke, Tâif, Medine, San‘a, Hayber, Dûmetülcendel, Fedek, Teymâ, Vâdilkurâ ve Maknâ ilk akla gelenlerdir. Toprakları büyük ölçüde sıcak ve kurak iklimin etkisinde bulunan Arap yarımadasında sıcaklık kuzeyden güneye ve platolardan alçak kesimlere inildikçe artar. Az yağış alan Arap yarımadasının büyük bölümünde çöl iklimi görülür. Bu iklim özelliğinin bir sonucu olarak gece ile gündüz sıcaklık farkı oldukça fazladır. Tarımın yapıldığı bölgelerde özellikle hurma önemli bir yere sahiptir. Meyvesi dışında, hurma ağacından çeşitli şekillerde istifade edilir. Mekke yakınlarındaki Tâif hurmalarıyla meşhurdur. Hayvanlar arasında ise deve ayrı bir öneme sahiptir. Devenin sıcak iklime dayanıklılığı ve günler boyunca su içmeden dayanabilmesi, yarımadanın iklimi ve coğrafi şartları ile bölge halkının başta ticaret olmak üzere çeşitli ihtiyaçları göz önüne alındığında niçin böyle bir öneme sahip olduğu kolayca anlaşılır. Araplar deveden sadece taşımacılıkta istifade etmemekte, aynı zamanda etinden, sütünden, yününden ve derisinden de faydalanmaktaydılar.

#islamtarihi #tarih #belgesel