ΘΑΛΑΣΣΑΚΙ (με τσαμπούνα) - Παραδοσιακό Καλύμνου

Δωδεκανησιακός θαλασσινός σκοπός με προέλευση την Κάλυμνο, αλλά γνωστός σήμερα σε όλη την Ελλάδα. Τραγουδήθηκε πολύ από τις γυναίκες τα καλοκαίρια, κατά την απουσία των σφουγγαράδων, με μια μεγάλη ποικιλία από αυτοσχεδιαστικά δίστιχα. Οι σφουγγαράδες αναχωρούσαν, κατά το τέλος του Μαρτίου συνήθως, για τις ακτές της Βόρειας Αφρικής. Το ταξίδι τους διαρκούσε από έξι έως εφτά μήνες. Κατά τη διάρκειά του, ζούσαν μονίμως μέσα στο καράβι, βουτώντας όλη μέρα μέσα σε τριάντα, σαράντα ή και πενήντα μέτρα βάθος για το ψάρεμα των σφουγγαριών. Η εργασία τους ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη. Οι σφουγγαράδες κινδύνευαν είτε από την ασθένεια των δυτών, είτε να φαγωθούν από σκυλόψαρο, γεγονός αρκετά συνηθισμένο. Το τραγούδι μπορεί να θεωρηθεί της ξενιτιάς, αφού το φευγιό των σφουγγαράδων ήταν ένας προσωρινός ξενιτεμός και μάλιστα ιδιαίτερα επώδυνος αφού ήταν πολύ πιθανό οποιοδήποτε από τα ταξίδια τους να ήταν και το τελευταίο τους.

Το τραγούδι επίσης μπορεί να θεωρηθεί και εξευμενιστικού χαρακτήρα προς την προσωποποιημένη θάλασσα. Χορεύεται ως καλαματιανός χορός.
Τσαμπούνα παίζει ο Θεολόγος Γρύλλης. Περιλαμβάνεται στον δίσκο: "Ελληνικά Μουσικά Όργανα - Γκάιντα, Τσαμπούνα, Ζουρνάς".

Οι στίχοι:
Θάλασσα, θάλασσα τους θαλασσινούς, θαλασσάκι μου
μη τους θαλασσοδέρνεις, θαλασσάκι μου, φύσα μαϊστρουλάκι μου
Θάλασσα κι αρμυρό νερό, να σε ξεχάσω δεν μπορώ
να σε ξεχάσω δεν μπορώ, θάλασσα κι αρμυρό νερό.
Ροδόσταμο, ροδόσταμο να γίνεσαι, μ' έλα μπρόβαλε
την μπόρκα ντος να ραίνεις, θάλασσα πλατιά, καμός που είν' η ξενιτιά.
Θάλασσα κι αρμυρό νερό, να σε ξεχάσω δεν μπορώ
να σε ξεχάσω δεν μπορώ, θάλασσα κι αρμυρό νερό.
Να 'μουν αφρός, να μουν αφρός της θάλασσας, θαλασσώνομαι
κι αέρας τους πελάου, θαλασσώνομαι, για σένα ξημερώνομαι.
Θάλασσα κι αρμυρό νερό, να σε ξεχάσω δεν μπορώ
να σε ξεχάσω δεν μπορώ, θάλασσα κι αρμυρό νερό.
Και στ' άρμπουρο, και στ' αρμπουρό της βάρκας σου, μ' άστρο της αυγής
πέρδικα να κελάδου, μ' άστρο της αυγής, γιατί άργησες τόσο να βγεις;
Θάλασσα κι αρμυρό νερό, να σε ξεχάσω δεν μπορώ
να σε ξεχάσω δεν μπορώ, θάλασσα κι αρμυρό νερό.

***Άρμπουρο: το άλμπουρο, το κατάρτι του πλοίου
καμός: καημός
μπόρκα: πόλκα, φουντωτά μαλλιά πάνω από το μέτωπο
να κελάδου: να κελαηδούνε
ντος: τους