พระพุทธเจ้าทรงสอนเรื่อง ไม่หลงอดีต ไม่หวั่นอนาคตภัทเทกรัตตสูตร

พระพุทธเจ้าทรงสอนเรื่อง
ไม่หลงอดีต ไม่หวั่นอนาคต ตั้งมั่นในธรรมปัจจุบัน
ภัทเทกรัตตสูตร
ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า บุคคลไม่ควรคำนึงถึงสิ่งที่ล่วงแล้ว และไม่ควรมุ่งหวังสิ่งที่ยังไม่มาถึง
เพราะสิ่งที่ล่วงไปแล้ว ย่อมละไปแล้ว
และสิ่งที่ยังไม่มาถึง ก็ยังไม่ถึง
คำสอนนี้ มิใช่เพียงถ้อยคำปลอบใจ
แต่เป็นการชี้ตรงไปที่รากแห่งทุกข์ของมนุษย์
เพราะมนุษย์ส่วนใหญ่ มิได้ทุกข์อยู่กับปัจจุบัน
แต่ทุกข์อยู่กับสิ่งที่ผ่านไปแล้ว
และสิ่งที่ยังไม่เกิดขึ้น
อดีต เป็นสิ่งที่ดับไปแล้ว
แต่ใจกลับย้อนกลับไปเสพซ้ำ
คิดซ้ำ
ยึดซ้ำ
เอาความทรงจำมาสร้างตัวตนว่า
ครั้งหนึ่งเราเคยเป็นอย่างนั้น
ครั้งหนึ่งเราเคยมีอย่างนี้
ทั้งที่รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ในกาลก่อน
ได้แตกดับไปหมดแล้ว
พระพุทธเจ้าทรงชี้ว่า
การคำนึงถึงอดีตในทางธรรม
มิใช่การระลึกธรรม
แต่คือการรำพึงด้วยความเพลิดเพลิน
คือการเอาขันธ์ที่ดับไปแล้ว
กลับมาผูกใจให้ติดอยู่
ในทำนองเดียวกัน
อนาคต ยังไม่มาถึง
ยังไม่แน่นอน
แต่ใจกลับวิ่งไปล่วงหน้า
หวังให้เป็นอย่างนั้น
กลัวว่าจะเป็นอย่างนี้
เอาสิ่งที่ยังไม่เกิด
มาสร้างความหนักใจในปัจจุบัน
พระผู้มีพระภาคจึงทรงสอนว่า
ผู้มีปัญญา
ไม่ฝากใจไว้กับสิ่งที่ยังไม่ถึง
ไม่สร้างตัวตนล่วงหน้าด้วยความอยากหรือความกลัว
แล้วควรตั้งใจไว้ที่ใด
พระองค์ตรัสว่า
ก็บุคคลใด เห็นแจ้งธรรมปัจจุบัน
ไม่ง่อนแง่น ไม่คลอนแคลนในธรรมนั้น
บุคคลนั้นพึงเจริญธรรมนั้นเนืองๆ
ธรรมปัจจุบัน
คือสิ่งที่กำลังปรากฏอยู่
กายที่กำลังนั่ง เดิน ยืน นอน
ใจที่กำลังคิด รู้สึก สุข ทุกข์ หรือเฉย
ทั้งหมดนี้เกิดขึ้นตามเหตุปัจจัย
ไม่อยู่ในอำนาจบังคับ
ผู้เห็นแจ้งธรรมปัจจุบัน
มิใช่ผู้หยุดคิด
แต่คือผู้รู้ตามจริง
รู้ว่ารูปไม่ใช่ตน
เวทนาไม่ใช่ตน
สัญญาไม่ใช่ตน
สังขารไม่ใช่ตน
วิญญาณไม่ใช่ตน
เมื่อไม่เห็นขันธ์ทั้งหลายว่าเป็นตัวตน
ใจจึงไม่ง่อนแง่น
ไม่สั่นไหว
ไม่คลอนแคลน
พระพุทธเจ้าทรงอธิบายต่อว่า
ความง่อนแง่นในธรรมปัจจุบัน
เกิดจากความเห็นผิด
คือการเล็งเห็นรูปว่าเป็นอัตตา
หรือเห็นอัตตาว่ามีรูป
เห็นเวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ว่าเป็นเรา
เมื่อใดเห็นขันธ์เป็นเรา
เมื่อนั้นใจย่อมหวั่นไหว
เพราะสิ่งทั้งหลายเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา
แต่ผู้ที่เป็นอริยสาวก
ผู้ได้สดับ ได้ฝึก ได้เห็นพระอริยะ
ย่อมไม่เล็งเห็นขันธ์โดยความเป็นอัตตา
ใจจึงตั้งมั่น
อยู่กับปัจจุบัน
โดยไม่ยึดถือ
พระผู้มีพระภาคตรัสเตือนด้วยความกรุณาว่า
พึงทำความเพียรเสียในวันนี้แหละ
ใครเล่าจะรู้ความตายในวันพรุ่ง
ชีวิตมิได้ยาวนานดังที่ใจคิด
ความตายมิได้รอให้เราพร้อม
ผู้มีปัญญาจึงไม่ผัดวัน
ไม่รอเวลา
ไม่คิดว่าเดี๋ยวค่อยปฏิบัติ
ผู้มีความเพียร
ไม่เกียจคร้านทั้งกลางวันและกลางคืน
ตั้งอยู่ในธรรมปัจจุบัน
ผู้นั้นแล พระมุนีผู้สงบเรียกว่า
ผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ
คำว่า ผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ
จึงมิใช่เรื่องของวันคืน
แต่เป็นเรื่องของคุณภาพแห่งใจ
แม้มีชีวิตเพียงวันเดียว
หากตั้งอยู่ในธรรม
ก็ชื่อว่าไม่เสียชาติเกิด
พระผู้มีพระภาคตรัสสรุปว่า
คำที่เรากล่าวไว้ว่า
เราจักแสดงอุเทศและวิภังค์ของผู้มีราตรีหนึ่งเจริญ
เรากล่าวแล้วด้วยอาศัยเนื้อความดังนี้
เมื่อพระองค์ตรัสจบ
ภิกษุทั้งหลายต่างชื่นชมยินดี
ในพระภาษิตของพระผู้มีพระภาค
แหล่งที่มา
พระไตรปิฎก
มัชฌิมนิกาย
วิภังควรรค
ภัทเทกรัตตสูตร (ข้อ ๑๓๑)
ลิขสิทธิ์
ลิขสิทธิ์ © แสงแห่งธรรม
เผยแพร่เพื่อธรรมทาน
ห้ามดัดแปลงเนื้อหาให้คลาดเคลื่อนจากพระไตรปิฎก
#แสงแห่งธรรม
#ภัทเทกรัตตสูตร
#พระพุทธเจ้าทรงสอน
#ไม่หลงอดีตไม่หวั่นอนาคต
#ธรรมปัจจุบัน
#พระไตรปิฎก