Bejnəlxalǧ inə zyvoni ruž: Tolyšə Zyvon/International Mother Language Day: Talysh Language

21 февраля отмечается Международный День родного языка, провозглашенный Генеральной конференцией ЮНЕСКО в 1999 году. С целью содействия изучению и сохранению талышского языка, представители талышской молодежи сняли видео, посвященное истории его изучения, и зачитали стихотворение талышского поэта Валишаха Алиева “Cymy zyvon” (“Мой язык”).
Талышский язык относится к северо-западной группе иранской ветви индоевропейской языковой семьи. Он является потомком авестийского, мидийского, парфянского и языка адари (азери).
#InternationalMotherLanguageDay #МеждународныйДеньРодногоЯзыка #MotherLanguageDay #ТалышскийЯзык #TolışəZıvon #TalışDili #TolyšəZyvon #TalyshLanguage #talysh #талышский #талыши #talish #talış

Cymy zyvon
Ce zyvonon həmməjsən ty,
Sində joliš, cymy zyvon.
Ty cəvonsən vej šin be-be,
Bəvon teliš, cymy zyvon.

Oməkəson kəvon karde,
Ty cic kəšə əvon karde,
Cəšə asty səvon karde,
Namə dyliš cymy zyvon.

Bə čo kəson nomiš ty xoš,
Cəmə dyli kardedəš poš,
Ce vəjšti vylən byboš,
Be bylbyliš, cymy zyvon.

Az taryxi nyǧyl zyndəm,
Ə zyvonon noǧol zyndəm,
Noǧol cice, ǧyzyl zyndəm!
Cəvon hiliš, cymy zyvon.

Zulfiǧari sədo beše,
Bəšty goryš əv ǧybon še,
Bətynyšon anə doǧ že,
Əve loliš, cymy zyvon.

Votyšone ə vaxt sə be,
Tynən syxan bəkəjš bəpe,
Mandiš ijən zili səpe,
Sutiš, gyliš, cymy zyvon.

Cand kərə byəš ty ləkməku?
Gyləj mandə ce xyrtəku,
Bekəjn tyni šodəjn bə ru,
Nybo tolyš, cymy zyvon.

Vaxti bəbe nizə bəbeš,
Ce taryxi rizə bəbeš,
Gytyš hələ, zizə bəbeš,
Bəznen vyliš, cymy zyvon!

Vəlišah Əlijev

Талышский язык сохранился с незапамятных времён и дошёл до нас.
Талышский язык был основным разговорным языков Талышского ханства (конец XVII века — 1840 гг.). В XIX веке востоковед Вильям Диттель побывав в Ленкорани сообщает сведения о талышском языке, как о более самостоятельном, нежели язык татов и состоящий из самобытных элементов, оригинальном. Диттель составил довольно значительное собрание слов и правил талышского языка, записал 3-4 песни от талышей.
В 1842 году русский иранист А. Ходзько опубликовал 15 талышских четверостиший и языковой комментарий к ним.
В 1894 году генерал-майор талышского происхождения Мир Асад-бек Талышханов проживая в Тбилиси, помог лингвисту и этногфрафу Лопатинскому Л. Г. в проверке собранных им на талышском языке «Талышинских текстов».
К концу 1920-х было наложено книгоиздание на талышском языке. В 1930-е годы были открыты школы на талышском языке, а в городе Ленкорань был организован Талышский педагогический техникум и Талышский театр. В эти годы были изданы азбука, школьные учебники и книги, посвященные талышскому языку. В период 1930—1938 гг. на талышском языке было издано много переводов художественной литературы. Начали издаваться газеты и журналы на талышском.
В 1976 году иранистка, талышевед Лия Алексадровна Пирейко на основе всех собранных материалов опубликовала свой главный научный труд - “Талышско-русский словарь” (6600 слов). Словарь стал библиографической редкостью, так как работа вызвала ажиотаж среди населения, особенно среди талышей.
В 2019 году вышел в свет труд по грамматике литературного талышского языка «Талышский язык: фонетика, морфология, синтаксис» Фахраддина Абосзода и Аваза Садыхзода.

Talış dili - talış xalqının dili, Hind-Avropa dil ailəsinin İran qolunun şimal-qərb qrupuna aiddir. Avesta, Midiya, Pəhləvi və Adari (Azəri) dillərinin nəslindəndir. Talış dili qədim zamanlardan qorunaraq bizə gəlib çatmışdır.
Talış dili Talış xanlığının (XVII-ci əsrin sonu – 1840 il) əsas danışıq dili idi. XIX əsrdə şərqşünas Vilyam Dittel Lənkəranda olarkən talış dilinin tat dilindən daha müstəqil və orijinal elementlərdən ibarət olması haqqında məlumat verir. Dittel talış dilinin sözləri və qaydalarının kifayət qədər əhəmiyyətli toplusunu tərtib etdi, talışlardan 3-4 mahnı yazdı.
1894-cü ildə Tiflisdə yaşayan talış əsilli general-mayor Mir Əsəd-bəy Talışxanov dilçi-etnoqraf L.Q.Lopatinskiyə talış dilində topladığı “Talış mətnləri”nin yoxlanılmasında kömək etmişdir.
1920-ci illərin sonlarında talış dilində kitab nəşri təşkil olundu. 1930-cu illərdə Lənkəran şəhərində talış dilində məktəblər açılmış, Talış Pedaqoji Texnikumu və Talış Teatrı təşkil edilmişdir. Bu illərdə əlifba, məktəb dərslikləri, talış dilinə həsr olunmuş kitablar nəşr olundu. 1930-1938-ci illərdə bədii ədəbiyyatın talış dilində çoxlu tərcümələri çap olunub. Talış dilində qəzet və jurnallar nəşr olunmağa başladı.
1976-cı ildə alim iranşunas və talışşünas Liya Aleksandrovna Pireyko topladığı bütün materiallar əsasında özünün əsas elmi əsəri - “Talışca-rusca lüğət”i (6600 söz) nəşr etdirmişdir. Əsər əhali, xüsusən də talışlar arasında ajiotaja səbəb olduğundan lüğət biblioqrafik nadirliyə çevrildi.
2019-cu ildə Fəxrəddin Aboszoda və Əvəz Sadıxzodanın “Talış dili: fonetika, morfologiya, sintaksis” adlı talış ədəbi dilinin qrammatikasına dair əsər işıq üzü gördü.