Tüketici Sözleşmelerinde Haksız Şartlar (Altyazılı)

Avukatımız Berkay KARAKAŞ videoda sizler için anlatıyor. ✍🏼 ⚖️

00:00 Giriş

Uygulamada, sözleşmenin zayıf tarafı olan tüketicilerin, haksız şart düzenlemeleri nedeniyle sıklıkla mağdur edildiği görülmektedir. Banka kredileri, sigorta sözleşmeleri, abonelik sözleşmeleri ve benzeri pek çok sözleşmede, tüketici çoğu zaman sadece “imzala ya da vazgeç” seçeneğiyle karşı karşıya kalmaktadır.
Bu durumun yarattığı sakıncaların fark edilmesi üzerine, tüketici sözleşmelerinde yer alan haksız şartların tespitine ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkında Yönetmelik çıkarılmıştır. Yönetmelik, 17.06.2014 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bu düzenleme ile hedeflenen, bir yandan tüketicinin korunması, diğer yandan ise sözleşmeyi düzenleyen tarafın hangi sınırlar içerisinde hareket edebileceğinin netleştirilmesidir. Dolayısıyla haksız şart rejimi, tek taraflı bir koruma mekanizması değil; sözleşme adaletini sağlamaya yönelik bir denge sistemidir.

Tüketici sözleşmelerinde haksız şart; tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde, dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartlarıdır.
Bu tanımdan anlaşılması gereken şudur: Her tüketici aleyhine sonuç doğuran hüküm, otomatik olarak haksız şart değildir. Hukuk düzeni, sözleşmeyi düzenleyen tarafın da ticari ve ekonomik menfaatlerinin bulunduğunu kabul eder. Ancak bu menfaatlerin, tüketicinin iradesi dışında ve ölçüsüz biçimde sözleşmeye yansıtılması hâlinde müdahale söz konusu olur.

İkinci koşul ise, söz konusu hükmün tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde, dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe yol açmasıdır.

Günümüzde banka, sigorta, taşıma ve abonelik sözleşmeleri gibi pek çok sözleşme, standart ve matbu şekilde hazırlanır. Bu sözleşmelerde tüketicinin, sözleşme hükümlerinin içeriğine müdahale edebilmesi çoğu zaman fiilen mümkün değildir.
...müzakere ettiğini söylemek hayatın olağan akışına aykırıdır. Bu nedenle kredi sözleşmelerinde yer alan dosya masrafı, işlem masrafı gibi kalemler, uygulamada sıklıkla haksız şart olarak değerlendirilmektedir.
Bu tür haksız şartlara dayanılarak tüketiciden tahsil edilen bedellerin iadesi talebiyle, banka aleyhine hukuki yollara başvurulması mümkündür.

Yönetmelik ve ilgili mevzuat uyarınca, sözleşmelerde yer alan ve haksız şart olarak değerlendirilen tüm hükümler kesin hükümsüzdür. Yani bu tür hükümler, baştan itibaren geçersiz kabul edilir ve uygulanmaz.
Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir. Haksız şart teşkil eden sözleşme maddeleri kesin hükümsüz kabul edilse bile, bu durum sözleşmenin tamamını hükümsüz hâle getirmez. Sözleşmenin haksız şart dışındaki hükümleri geçerliliğini korur.

Haksız şartların denetimi yalnızca yargı yoluyla değil, idari yollarla da sağlanmaktadır. Bu kapsamda, sözleşmelerde yer alan haksız şartların sözleşme metninden çıkarılması veya kullanılmasının önlenmesi için gerekli tedbirleri alma yetkisi T.C. Ticaret Bakanlığı’na verilmiştir.

Haksız şart iddiaları, uygulamada çoğunlukla Tüketici Hakem Heyeti başvurularında karşımıza çıkmaktadır. Tüketiciler, uğradıkları haksızlıkları bu kapsamda hakem heyetine taşımakta ve birçok durumda bu iddialar kabul edilmektedir.
Ancak burada önemle belirtmek gerekir ki, her başvuru otomatik olarak kabul edilmez. Haksız şart iddiasının, yukarıda açıkladığımız koşullara uygun şekilde temellendirilmesi ve başvurunun buna göre yapılması gerekir.
Arzu ederseniz, tüketici hakem heyetine başvuru sürecine ilişkin, ekranın sağ üst köşesinden veya içeriğimizin sonundaki pencerelerden "Tüketici Hakem Heyetine Başvuru, Karar ve İtiraz Süreci " başlıklı içeriğimize ulaşabilirsiniz.

Yönetmelik, hangi sözleşme hükümlerinin haksız şart teşkil edebileceğini ekinde örnekleme yoluyla saymıştır. Bu liste sınırlayıcı değildir; ancak uygulamada önemli yol gösterici niteliktedir.
Bunlar arasında;
“a) İşletmecinin, sadece kendisi tarafından belirlenen koşullarda edimini ifa edeceği, buna karşılık tüketicinin her halde ifa ile yükümlü tutulduğu kayıtlar,
c) İşletmeciye sözleşmeyi tek taraflı olarak sona erdirme hakkı tanıyan ancak tüketiciye aynı hakkı vermeyen kayıtlar,
e) İşletmeciye haklı sebeplerin varlığı dışında süresiz bir abonelik sözleşmesini her hangi bir uyarıda bulunmaksızın sona erdirme hakkı tanıyan kayıtlar,
...

Sonuç olarak, bir sözleşmede tüketiciyle müzakere edilmeden yer verilen ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan hükümler haksız şart niteliğindedir ve kesin hükümsüzdür; bu tür taleplerle karşılaşıldığında, sürecin doğru yönetilmesi ve usul hatası yapılmaması açısından hukuki destek alınarak Tüketici Hakem Heyeti veya yargı mercileri nezdinde başvuru yapılması büyük önem taşır.

#haksızşart #tüketicihakemheyeti