Polska Piastów. 3. Konflikt Bolesława Szczodrego z biskupem krakowskim Stanisławem, cz. 3

Data premiery: 19 stycznia 2026.

Opis Odcinka: W latach 70. XI wieku w państwie Piastów rozgorzał konflikt między królem Bolesławem Szczodrym a biskupem krakowskim Stanisławem. Spór między przedstawicielami władzy świeckiej i duchownej stanowi jedną z największych zagadek polskiej historii. Do dziś, mimo że głowili się nad nią najwybitniejsi mediewiści, nie została ona należycie wyjaśniona. Dzieje się tak z dwóch powodów. Po pierwsze, nie dysponujemy należytą podstawą źródłową (właściwie tylko przekazami Anonima Galla i Wincentego Kadłubka). Po drugie, niebagatelny wpływ na badania miał fakt, że kult św. Stanisława przez setki lat stanowił integralną część polskiej świadomości narodowej, która zawsze była blisko związana z poczuciem przynależności do Kościoła katolickiego, a badania nad tym zagadnieniem burzą wyidealizowany przez hagiografię obraz świętego.

Spis treści:

00:00 Wstęp
01:18 Henryk Łowmiański
01:51 Jacek Banaszkiewicz
02:32 Tadeusz Grudziński
07:20 Tadeusz Wasilewski
08:21 Jan Powierski
10:34 Bolesław Przybyszewski
15:09 Gerard Labuda
17:22 Edward Skibiński
18:52 Krzysztof Skwierczyński
27:54 Krzysztof Benyskiewicz
30:44 Adam Krawiec
35:00 Podsumowanie

Autor: Jacek Osiński – absolwent Instytutu Historycznego UAM w Poznaniu. Specjalizuje się w historii średniowiecznej Polski za panowania Piastów. W 2012 r. na podstawie jego dysertacji doktorskiej ukazała się biografia Bolesław Rogatki zatytułowana – Bolesław Rogatka, książę legnicki. Dziedzic monarchii Henryków śląskich (1220/1225-1278). Obecnie jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół zagadnień związanych z ustrojem Polski wczesnośredniowiecznej, czego efektem są monografie – Statut Bolesława Krzywoustego oraz Podział dzielnicowy państwa polskiego według statutu Bolesława Krzywoustego. Jest również autorem zbioru studiów zatytułowanych Z dziejów Polski wczesnopiastowskiej. Genealogia, ustrój, podbój, które poświęcone zostały relacjom władców piastowskich z książętami pomorskim.

Wskazówki bibliograficzne:

Anonim tzw. Gall, Kronika polska, tłum. R. Grodecki, oprac. M. Plezia, Wrocław–Warszawa–Kraków 1996.
Mistrz Wincenty (tzw. Kadłubek), Kronika polska, tłum. B. Kürbis, Wrocław–Warszawa–Kraków 1996.
Banaszkiewicz J., Czarna i biała legenda Bolesława Śmiałego, Kwartalnik Historyczny, t. 88 (1981).
Benyskiewicz K., Książę polski Władysław I Herman 1079–1102, Zielona Góra 2010.
Delestowicz N., Bolesław II Szczodry. Tragiczne losy wielkiego wojownika 1040/1042–2/3 IV 1081 albo 1082, Kraków 2016.
Grudziński T., Bolesław Śmiały-Szczodry i biskup Stanisław. Dzieje konfliktu, Warszawa 1982.
Kaiser Reinhold, „Mord im Dom”. Von Vertreibung zur Ermordung des Bischof sim frühen und hohen Mittelalter, Zeitschrift der Savigny-Stiftung für Rechtsgeschichte, Kanonistische Abteilung, t. 110 (1993).
Krawiec A., Król bez korony Władysław I Herman, książę Polski, Warszawa 2014.
Labuda G., Święty Stanisław biskup krakowski, patron Polski. Śladami zabójstwa – męczeństwa – kanonizacji, Poznań 2000.
Labuda G., Wznowienie dyskursu w sprawie męczeństwa i świętości biskupa krakowskiego Stanisława, Nasza Przeszłość, t. 108 (2007)
Łowmiański H., Król Bolesław II i biskup krakowski Stanisław. Dwie tendencje ustrojowe: jedynowładcza i patrymonialne, Studia Historyczne, t. 22 (1979).
Plezia M., Dookoła sprawy św. Stanisława. Studium źródłoznawcze, Analecta Cracoviensia, t. 11 (1979).
Powierski J., Kryzys rządów Bolesława Śmiałego: polityka i jej odzwierciedlenie w literaturze średniowiecznej, Gdańsk 1992.
Przybyszewski B., Święty Stanisław biskup krakowski, męczennik za sprawę Bożą. Polemika z Gerardem Labudą, w: Święty Stanisław biskup męczennik, pod red. Inga Platowska- Sapetowa, Rzeszów–Łańcut 2005.
Skibiński E., Biskup i monarcha, w: Docendo Discimus, red. K. Kaczmarek, J. Nikodem, Poznań 2000.
Skwierczyński K., Recepcja idei gregoriańskich w Polsce do początku XIII wieku, Wrocław 2005 [wyd. 2, Toruń 2016].
Wasilewski T., Faktum świętego Stanisława w świetle roczników polskich, Kwartalnik Historyczny, t. 96 (1989), nr 3.

#piastowie #bolesławszczodry #bolesławśmiały # świętystanisław #anonimgall #wincentykadłubek #tadeuszgrudziński #janpowierski #krzysztofskwierczyński #gerardlabuda