DẠ KHÚC SÉRÉNADE của FRANZ SCHUBERT, lời Việt PHẠM DUY, qua tiếng hát TRỌNG NGHĨA - Hòa âm DUY CƯỜNG

DẠ KHÚC “SÉRÉNADE” CỦA SCHUBERT, VỚI LỜI VIỆT PHẠM DUY, SỐNG MÃI VỚI THỜI GIAN…

Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, thì ca khúc “Sérénade”, nguyên tác tiếng Đức là “Ständchen”, được nhạc sĩ dương cầm xứ Áo Franz Schubert (1797-1828) sáng tác vào tháng 7 năm 1826, và về sau, do Ludwig Rellstab soạn lời. Bản này là nhạc khúc thứ tư, được tìm thấy trong quyển 1 của bộ “Schwanengesang” (Bài ca thiên nga). Đây là tuyển tập bài hát được sưu tầm, sau khi tác giả Franz Schubert qua đời. Trong danh sách tác phẩm của nhà soạn nhạc, “Ständchen” có số thứ tự D 957. Franz Liszt là người sau này đã chuyển thể các tác phẩm trong tập “Schwanengesang” dành cho độc tấu piano. Tiếng Việt dịch “Sérénade” là “Dạ khúc”, hay “Khúc nhạc ban chiều”.

Bài “Ständchen” bất hủ mà Franz Schubert sáng tác, chủ ý để tặng sinh nhật cho một thiếu nữ mà ông thầm yêu trộm nhớ. Nếu chịu khó tìm hiểu đôi chút, thì chúng ta sẽ biết là tại Âu Châu, ngay từ thời trung cổ, các thanh niên thường có lối tỏ tình bằng cách mượn âm nhạc, vào ban đêm, đến đứng dưới cửa lầu "người đẹp", tự thể hiện bằng tiếng đàn và giọng hát của chính mình. Những bài nhạc lãng mạn này gọi là "Sérénade". “Sérénade” thời Trung cổ và Phục hưng, thường được biểu diễn không theo một hình thức đặc biệt nào, ngoại trừ nó được một người hát tự đệm bằng nhạc cụ có thể mang theo được như guitare, mandoline hay violon...
Để làm cho người mình thầm yêu bất ngờ, Schubert đã nhờ một bạn thân của mình, vốn là một ca sĩ, tìm đến trình bày ngay dưới cửa sổ nhà nàng. Tối hôm đó, người ta bí mật khiêng cây đàn piano vào trong vườn, tất cả đã sẵn sàng cho buổi biểu diễn lãng mạn và độc đáo. Thế nhưng, Schubert lại quên không đến. Trớ trêu thay, nghe xong bài hát, cô gái lại đem lòng yêu chính chàng ca sĩ, chứ không dành trái tim cho Schubert…

Ca khúc “Sérénade” này đã được nhạc sĩ Phạm Duy soạn lời Việt vào thập niên 1950 tại Việt Nam vào thế kỷ trước. Lúc sinh tiền, nhạc sĩ Phạm Duy đã từng viết hơn một ngàn ca khúc trong nhiều thể loại. Trong quá trình sáng tác dồi dào ấy, có đến gần một phần ba là những ca khúc nước ngoài do tác giả Phạm Duy soạn lời Việt. Phiên bản tiếng Việt gần với nguyên tác, ca từ vừa khít với giai điệu, ý tứ gần gũi hình tượng quen thuộc với người Á Đông. Ba yếu tố đó giải thích vì sao cách soạn lời Việt của Phạm Duy được đa số người Việt Nam yêu chuộng. Trong hơn nửa thế kỷ, nhạc sĩ Phạm Duy đã đặt lời Việt cho khoảng ba trăm ca khúc ngoại quốc nổi tiếng, từ nhạc bán cổ điển đến nhạc phim, từ nhạc khiêu vũ đến nhạc nhẹ, từ dân ca đến nhạc pop. Rất nhiều bài hát ngoại quốc do nhạc sĩ Phạm Duy soạn lời Việt đã đi vào lòng người mến mộ, trong đó, phải kể đến “Dạ Khúc”, là một ca khúc bán cổ điển Tây Phương do Franz Schubert sáng tác, và Phạm Duy soạn lời Việt vào năm 1948. Nhạc sĩ Phạm Duy đã từng cho biết rằng: “Với bài “Dạ Khúc”, tôi biết rằng Schubert đã phổ nhạc từ một bài thơ Ðức thành ra bản nhạc chiều nổi danh này. Tôi cũng biết rằng, bản “Dạ khúc” (“Ständchen”) của nhạc sĩ Ðức Quốc, nói thẳng vào cảnh vật và con người. Nhưng với lời Việt, với tình cảm Việt, tôi không dùng ngôn ngữ trực tiếp, để nói lên cái sầu của những buổi chiều trong không gian Việt Nam và trong lòng tôi…”
Dưới đây là lời Việt của bài “Dạ Khúc – Schubert” do Phạm Duy soạn:

Chiều buồn nhẹ xuống đời
Người tình tìm đến người
Thấy run run trong chiều phai
Vẻ sầu của đoá cười
Tình bền của lứa đôi
Thoáng hương trong chiều rơi
Chiều nay hát cho xanh câu yêu đời
Cho người thôi khóc thương ai
Cho niềm yêu đến bên tôi
Chiều nay lỡ ghé môi trên mi sầu
Ru người qua chốn thương đau
Cho làn nước mắt chìm sâu…

Tình đời toả ngát màu
Chiều nay là lúc đầu
Nói cho nhau nghe đời sau
Nhẹ nhàng người đắm sầu
Kể lể chuyện kiếp nao
Có ai chia lìa nhau?
Một ngày đó tóc mây đã phai màu
Có chờ ta oán trách đâu?
Có vì duyên kiếp không lâu
Đời sẽ thấy chúng ta sống không cầu
Cho tình cứ úa phai mau
Cho người cứ mãi phụ nhau…

Dù một ngày đời sẽ vỡ tan rồi
Người về khuất chân trời
Nhớ nuôi cho hương một chiều vương vấn đời…
Cuộc tình vĩnh viễn xa vời
Chỉ còn thương nhớ mà thôi
Bóng tối buồn không lời…

Trọng Nghĩa đã có nhân duyên viếng thăm mộ của nhạc sĩ Franz Schubert tại Áo quốc, nhân chuyến du lịch đến các xứ Đông Âu do công ty du lịch AV Travel do anh chị Việt Hùng và Simone Nga tổ chức vào mùa hè năm 2014. Mộ của Schubert nằm cạnh mộ của Ludwig Van Beethoven, trong khu “Garden of Honor” của nghĩa trang Vienna’s Zentralfriedhof (Central Cemetery). Và rất gần đó, cũng là nơi yên nghỉ của các nhạc sĩ Johannes Brahms và Johann Strauss Jr. Trọng Nghĩa cũng đã có dịp đứng hát tặng các anh chị và các bạn trong phái đoàn du lịch các bài như “Dạ Khúc” Sérénade của Schubert, “”Mối Tình Xa Xưa” (Célèbre Valse) của Brahms, và “Dòng Sông Xanh” (Le Beau Danube Bleu) của Strauss ngay trước ngôi mộ của các nhạc sĩ lừng danh thế giới này. Đó cũng là một kỷ niệm thật đẹp và đáng ghi nhớ trong cuộc đời của Trọng Nghĩa.