2- İkinci Bizans Dönemi ve İkonoklast Kriz - MS 610-843 (George Ostrogorsky)

BİZANS’IN DÖNÜŞÜMÜ: VARLIK MÜCADELESİ VE İKONOKLAZM (610–843)
BÖLÜM I: HERACLIUS DÖNEMİ VE YENİDEN YAPILANMA (610–641)
Heraclius tahta geçtiğinde imparatorluk ekonomik iflas ve işgal tehdidi altındaydı. Bu kriz, Bizans’ın Geç Roma mirasından sıyrılarak içsel bir transformasyon geçirmesini zorunlu kılmıştır.

1. Pers ve Avar Savaşları
Heraclius’un önceliği, Sasaniler ve Avar-Slav ittifakını durdurmaktı. Balkanlar’ın Slavlar tarafından kalıcı olarak iskanı, bölgenin etnik yapısını değiştiren en kritik gelişmedir. Heraclius’un Perslere karşı yürüttüğü harekatlar, dini bir coşkuyla birleşerek ilk Orta Çağ savaşı karakterini kazanmıştır. 626’daki Konstantinopolis kuşatmasının püskürtülmesi ve 627’deki Nineveh Zaferi, Pers gücünü çökertmiştir.

2. Tema Sisteminin Doğuşu
Heraclius döneminin en kalıcı mirası Tema Sistemi’dir. Başlangıçta askeri birlikleri ifade eden "Thema" terimi, zamanla idari bölgelerin adı olmuştur. Sınır birlikleri Anadolu içlerine çekilerek Opsikion, Armeniakon ve Anatolikon temaları kurulmuştur. Sistemin özü, askeri yükümlülük karşılığı toprak sahibi olan stratiotai sınıfına dayanmaktadır. Bu süreçte sivil idare zayıflarken, logothetēs gibi mali makamlar öne çıkmıştır.

BÖLÜM II: ARAP İSTİLALARI VE SAVUNMA (641–711)
İslamiyetin doğuşuyla Bizans, Suriye, Filistin ve Mısır’ı kaybetmiştir. Monofizitizm kaynaklı dini hoşnutsuzluk Arapların ilerleyişini kolaylaştırmıştır. 655’teki deniz savaşı Roma’nın Akdeniz hakimiyetini sarsmıştır.

4. Constantine dönemi, 674-678 arasındaki Arap kuşatmasının püskürtülmesiyle dünya tarihi için bir dönüm noktası olmuştur. Grek Ateşi (Gregois Pyr) kullanımı, başkentin kurtarılmasında ve Avrupa’nın savunulmasında hayati rol oynamıştır. II. Justinianus ise Balkanlar’dan getirilen Slavları Anadolu’ya yerleştirerek serbest köylü-asker sınıfını güçlendirmiş ve Kleisurai adı verilen askeri sınır bölgelerini oluşturmuştur. 711’de Heraclius hanedanının çöküşüyle "Yunan İmparatorluğu" karakteri kesinleşmiştir.

BÖLÜM III: İKONOKLAST KRİZ ÇAĞI (711–843)
Bu dönem, dış tehditlerin yanı sıra teolojik ve siyasi ayrılıkların imparatorluk yapısını yeniden tanımladığı bir evredir.

1. 3. Leo Dönemi ve Kurumsal Yenilenme (717–741)
3. Leo, 717-718 Arap kuşatmasını püskürterek imparatorluğun kaderini tayin etmiştir. Hukuki alanda, Justinianus hukukundan uzaklaşan ve Hristiyan etiğini merkeze alan Ecloga (726) el kitabını yayımlamıştır. İkonoklast kriz, Leo’nun 730’daki ikon karşıtı fermanıyla resmileşmiş; bu durum Roma Papalığı ile olan uçurumu derinleştirmiştir.

2. 5. Constantine ve Teolojik Radikalizm (741–775)
5. Constantine, ikonoklazmı 754 Hieria Sinodu ile resmi öğretiye dönüştürmüştür. Manastırların direniş merkezi haline gelmesiyle baskılar artmış, birçok keşiş Güney İtalya’ya göç ederek orada Grek kültürünü canlandırmıştır. Dış politikada Bulgarlara karşı kazanılan Anchialus Zaferi (763) dönemin askeri başarısıdır.

3. İkonofili Restorasyonu ve Yeni Düzen (775–813)
İmparatoriçe Irene, 787 İznik Konsili ile ikonaları restore etmiştir. Ancak zayıf yönetimi, 800 yılında Şarlman’ın Roma’da imparator ilan edilmesine ve Hristiyan dünyasının iki kampa bölünmesine yol açmıştır. Ardından gelen Nicephorus, maliyeyi düzeltmek için kapnikon vergisini koymuş, ancak 811’de Bulgar Hanı Krum’a yenilerek hayatını kaybetmiştir.

BÖLÜM IV: İKİNCİ İKONOKLAZM VE SONUÇ (813–843)
5. Leo ile başlayan ikinci dalga, 815’te ikonoklazmı yeniden diriltmiştir. 2. Michael dönemindeki devasa Thomas İsyanı, sosyal ve dini hoşnutsuzlukların patlamasıdır. Bu kargaşada Girit ve Sicilya kaybedilmiştir. Theophilus dönemiyle idari yapılanma genişlemiş, 843’te İmparatoriçe Theodora ikonoklazmı kesin olarak sonlandırmıştır.

SONUÇ
711–843 dönemi, Bizans’ın kurumsal reformlarla hayatta kaldığı bir dönüşüm asrıdır. Teolojik savaşlar, imparatorluğun kültürel kimliğini Ortodoks ve Helen unsurlarla mühürlemiştir. İkonoklast hanedanların mali ve askeri reformları, gücü stratiotai (asker-köylü) sınıfına dayandırarak Makedonya Hanedanı altındaki **"Altın Çağ"**ın temellerini atmıştır.