A është Helikranon qyteti antik në Malçan?!

A është Helikranon qyteti antik në Malçan?!

A është Helikranoni qyteti antik i Malçanit? Një mister i madh i historisë së Epirit

Në brendësi të tokës së bregdetit të Jonit, larg itinerareve turistike dhe vëmendjes së gjerë publike, ndodhet një nga pasuritë më enigmatike arkeologjike të jugut të Shqipërisë. Bëhet fjalë për qytetin antik të Malçanit, në territorin e bashkisë Finiq, i njohur deri më sot në literaturë thjesht si “qyteti antik i Malçanit”. Por a është ky në të vërtetë qyteti i lashtë i Helikranonit, i përmendur në burimet antike?

Sipas arkeologut Halil Shabani, prej vitesh ekzistojnë mendime dhe hipoteza serioze nga arkeologë dhe historianë se ky vendbanim i fortifikuar mund të identifikohet me qytetin antik Helikranon, një emër i njohur në historiografinë e Epirit, por ende i paidentifikuar përfundimisht në terren.

Helikranoni në burimet e lashtësisë

Në literaturën antike, Helikranoni përshkruhet si një qytet i vendosur në tokat e brendshme, por me rol aktiv në zhvillimet ushtarake dhe politike të kohës. Ai lidhet drejtpërdrejt me një nga episodet më të rëndësishme të historisë iliro-epirote: ardhjen në ndihmë të ushtrisë së Etolëve, të thirrur nga Foinike, në momentin kur qyteti u sulmua nga mbretëresha ilire Teuta, me komandant ushtrie Skerdilajdi.

Këto të dhëna historike e bëjnë Malçanin një nyje strategjike për të kuptuar më mirë marrëdhëniet mes qyteteve të Epirit gjatë shekullit III para Krishtit.

Jo kala, por qytet i mirëfilltë antik

Edhe pse nga banorët e zonës njihet kryesisht si “kala”, specialistët theksojnë se kemi të bëjmë me një qytet antik të mirëorganizuar, pa akropol, i ndërtuar sipas një modeli urbanistik të ngjashëm me qytetin antik të Çukës së Ajtoit në Konispol. Tipologjia e tij përputhet me qytetet e fortifikuara të Epirit të Jugut, të ndërtuara në funksion të mbrojtjes, por edhe të jetës urbane.

Muret mbrojtëse të Malçanit shfaqin ngjashmëri të qarta ndërtimore me muret e qyteteve antike të Leklit dhe Matohasanajt. Muri rrethues shtrihet në një gjatësi prej rreth 1000 metrash, ndërsa sipërfaqja e rrethuar arrin në afro 110 mijë metra katrorë, çka e rendit atë ndër qytetet e konsiderueshme për nga përmasat në këtë rajon.

Trashësia e mureve arrin deri në 3.5 metra, ndërsa sistemi mbrojtës përforcohet nga 16 kulla, të shpërndara përgjatë gjithë perimetrit – një tregues i qartë i rëndësisë strategjike të qytetit.

Zbulimet arkeologjike kanë përcaktuar se qyteti ka njohur lulëzimin e tij kryesor në shekullin e tretë para Krishtit. Struktura urbane dëshmon një organizim të avancuar për kohën: banesat janë ndërtuar në dy sisteme taracimi, duke shfrytëzuar në mënyrë inteligjente terrenin malor dhe duke krijuar hapësira funksionale për banim dhe mbrojtje.

Gërmimet e para arkeologjike në këtë qytet janë kryer nga arkeologu Dhimitër Condi, i cili hodhi bazat shkencore për studimin e tij dhe vërtetoi se kemi të bëjmë me një qendër urbane të konsoliduar dhe jo thjesht me një pikë ushtarake.

Në kujtesën e banorëve të Malçanit, ky vend ruhet me emra që mbartin histori dhe simbolikë: “kalaja në malin e Shën Ilisë”, “kalaja e mbretit”, apo edhe “kalaja e mbretit Pirro i Epirit”. Këto emërtime, edhe pse nuk janë prova shkencore, tregojnë për një lidhje të fortë shpirtërore dhe historike të komunitetit me këtë vend.

Sipas gojëdhënave, qyteti furnizohej me ujë nga një burim që ndodhej 3–4 kilometra larg, përmes një tubacioni qeramike – një dëshmi e nivelit të lartë teknik dhe inxhinierik për kohën. Po nëpërmjet tregimeve popullore ka mbërritur edhe historia e rënies së qytetit: pas një rrethimi të gjatë, ushtria pushtuese përdori një kalë të etur për ujë për të zbuluar rrugën e tubacionit. Me ndërprerjen e furnizimit me ujë, qyteti u detyrua të dorëzohej. Koha e saktë e kësaj ngjarjeje mbetet ende e panjohur.

Qyteti antik i Malçanit mbetet sot një thesar i heshtur i historisë së Epirit, ende i pazbuluar plotësisht dhe larg vëmendjes që meriton. Identifikimi i tij i mundshëm me Helikranonin do të kishte një rëndësi të jashtëzakonshme për historinë antike të jugut të Shqipërisë, duke plotësuar një boshllëk të rëndësishëm në hartën arkeologjike të vendit.

Pa studime të thelluara, gërmime të reja dhe mbështetje institucionale, ky qytet rrezikon të mbetet vetëm një emër në gojëdhëna dhe një hipotezë në libra. Por për Malçanin – dhe për historinë tonë – përgjigjja ndaj pyetjes “A është ky Helikranoni?” mbetet ende e hapur dhe pret të zbulohet.

Saranda Web - Rrjeti më i madh informues & promovues - Saranda News & Info - Gjithçka rreth Sarandës

Website https://sarandaweb.net/
Facebook   / sarandaweb.net  
Instagram   / saranda.web  
Youtube    / @sarandaweb  
Tiktok   / saranda.web  
Pinterest   / sarandaweb  
in   / sarandaweb  
Linktree https://linktr.ee/sarandaweb

#helikranon #sarandaweb

Lajme nga Saranda Lajme nga Saranda Web