Birleşik Fiiller | Sözcük Yapısı | Kurallı Birleşik Fiil | Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiil |

Kıymetli Arkadaşlar,
Bu videomuzda sözcük yapısının en önemli başlıklarından biri olan birleşik fiilleri; kurallı birleşik fiiller, anlamca kaynaşmış birleşik fiiller, yardımcı eylemle oluşturulan birleşik fiilleri bulacaksınız. Kurallı birleşik fiiller; yeterlik fiili, tezlik fiili, sürerlik fiili, yaklaşma fiili olarak dört alt başlıkta incelenmektedir.
BİRLEŞİK FİİLLER
1) YARDIMCI EYLEMLE OLUŞTURULANLAR
2) KURALLI BİRLEŞİK EYLEMLER
(Yeterlik, Tezlik, Sürerlik, Yaklaşma)
3) ANLAMCA KAYNAŞMIŞ BİRLEŞİK EYLEMLER
BİRLEŞİK FİİL: Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Bileşik fiiller üç şekilde oluşturulur.
1. YARDIMCI EYLEMLE OLUŞTURULAN BİRLEŞİK FİİL: (isim + et- ,ol-, eyle-, kıl-, buyur-)
Soğuklardan hasta oldu. (hasta + olmak)
Tanıştığımıza memnun oldum. (memnun + olmak)
Onlar bize yardım etti. (yardım + etmek)
Bu olay hepimizi mutlu etti. (mutlu + etmek)
Not: Yardımcı eylemle oluşturulan birleşik fiillerde ses düşmesi ya da türemesi olursa bu fiiller bitişik yazılır.
emir etmek emretmek kayıp olmak kaybolmak
sabır etmek sabretmek his etmek hissetmek
af etmek affetmek ret etmek reddetmek
Not: “olmak” ve “etmek” her cümlede yardımcı fiil değildir.
Bu arsa ne kadar eder? Henüz akşam olmadı.
Sokakta kavga olmuş. Ara sıra deniz kenarına indiğim olur.
2. KURALLI BİRLEŞİK FİİL:
Kurallı bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre dörde ayrılır:
A) YETERLİK FİİLİ: (fiil + ebilmek)
Sen, bu valizi tek başına yukarı çıkarabilirsin.
Bu soruyu rahatlıkla çözebilirim.
Not: Yeterlik fiilinin olumsuzunda 'ebilmek' kalıbının '-bil-' bölümü düşer.
çözebilir - çözemez yapabilir - yapamaz
çözer - çözmez yapar - yapmaz
B) TEZLİK FİİLİ: (fiil + ivermek)
Bir gün içinde bütün işleri bitiriverdi.
Yarına kadar bu ödevleri de yazıver.
Dün gece elektrikler kesiliverdi.
Not: Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yazılabilir.
Onun hatalarını bazen görmeyiver.
Onun hatalarını bazen görüverme.
C) SÜRERLİK FİİLİ: (fiil + ekalmak, edurmak, egelmek)
Cümlede bildirilen fiilin devamlı yapılmakta olduğunu ifade eder.
Bu alışkanlıkları bu yaşına kadar süregeldi.
Siz evde bekleyedurun, birazdan çıkarız.
Küçük çocuk, ablasının arkasından bakakaldı.
D) YAKLAŞMA FİİLİ: (fiil + eyazmak) Fiilin gerçekleşmeye yaklaştığını ama gerçekleşmediğini ifade eder.
Elimdeki vazo, balkondan düşeyazdı.
Geçen haftaki kazada bütün ailesi öleyazdı.
3. ANLAMCA KAYNAŞMIŞ BİRLEŞİK FİİL: İsimlerin bir fiille bir araya gelmesiyle oluşan bileşik fiildir. Bu bileşik fiillerde bulunan fiiller gerçek anlamından uzaklaşır, yeni bir fiili karşılar.
Arkadaşım öğretmenden söz istedi.
Bu öğrenciler iyice gözden düştü.
Bu işlere kafa yormalısın.
Öğrenciler anlatılanlara kulak kesildi.
Onların bu işi yapamayacağını ileri sürdü.
Not: Bazı anlamca kaynaşmış bileşik eylemlerde bütün sözcükler, gerçek anlamlarından uzaklaştığı için bu sözcükler bitişik yazılır.

varsaymak, öngörmek, vazgeçmek…
#fiil #fiiller #sözcükteyapı #dilbilgisi