አንሴል ኪይስ (Ancel Keys)፡ የሥነ-ምግብ "ንጉስ" እና የዘመናዊው አሜሪካዊ አመጋገብ መሃንዲስ

አንሴል ኪይስ (Ancel Keys) (እ.ኤ.አ. 1904–2004) አሜሪካዊ የፊዚዮሎጂ ባለሙያ ሲሆን በዘመናዊ የሥነ-ምግብ ሳይንስ ውስጥ እጅግ ከፍተኛ ተፅእኖ ያለው ሰው ነው። ላለፉት 50 ዓመታት በዓለም ዙሪያ ለወጡት የአመጋገብ መመሪያዎች መሠረት የሆነው እና "ሳቹሬትድ ፋት (Saturated fat) ለልብ በሽታ መንስኤ ነው" የሚለው የሊፒድ መላምት (Lipid Hypothesis) "አባት" ተደርጎ ይወሰዳል።
አሁን ያለውን "የስኳር እና የቅባት ክርክር" ለመረዳት፣ ስለ አንሴል ኪይስ ማወቅ ግድ ይላል፤ ምክንያቱም ዓለም በቅባት (Fat) ላይ ጦርነት እንድትከፍት ያደረገው ዋናው ሰው እሱ ነው።
ለምን ይህን ያህል ተፅእኖ ፈጣሪ ሆነ?
ኪይስ ሳይንቲስት ብቻ አልነበረም፤ ንድፈ ሐሳቦቹን ወደ ህዝባዊ ፖሊሲ እንዴት መቀየር እንዳለበት የሚያውቅ፣ ጥሩ የመናገር ችሎታ ያለው እና በፖለቲካው ዘርፍ ብልህ ሰው ነበር።
1. የሰባቱ ሀገራት ጥናት (The Seven Countries Study - 1958)
ይህ የእሱ በጣም ታዋቂ ስራ ሲሆን ለፀረ-ቅባት (anti-fat) እንቅስቃሴ እንደ ዋና ማስረጃ ("The smoking gun") ይቆጠራል።
• ጥናቱ፡ ኪይስ የሰባት ሀገራትን (ለምሳሌ አሜሪካ፣ ጃፓን፣ ግሪክ፣ ፊንላንድ) ወንዶች አመጋገብ እና የልብ ህመም መጠን አነጻጸረ።
• ግኝቱ፡ ብዙ "ሳቹሬትድ ፋት" የሚበሉ ሀገራት (እንደ አሜሪካ) ብዙ የልብ ህመም እንዳለባቸው፣ እና ትንሽ የሚበሉ (እንደ ጃፓን) ደግሞ የልብ ህመማቸው ዝቅተኛ እንደሆነ የሚያሳይ ግራፍ አቀረበ።
• ተፅእኖው፡ ይህ ጥናት የህክምናውን ማህበረሰብ "ሳቹሬትድ ፋት = ኮሌስትሮል = የልብ ድካም" ብለው እንዲያምኑ አደረገ።
2. ተቀናቃኞችን ማጥፋት (ጆን ዩድኪን)
እንግሊዛዊው ሳይንቲስት ጆን ዩድኪን ለልብ ህመም ትክክለኛው መንስኤ ስኳር መሆኑን ሲከራከሩ (ብዙ ስብ የሚበሉ ሰዎች አብረው ብዙ ስኳርም እንደሚበሉ በመግለጽ)፣ ኪይስ በይፋ አጥቅቷቸዋል። ኪይስ የነበረውን ተሰሚነት በመጠቀም የዩድኪንን "የስኳር መላምት" እንደ ሳይንሳዊ ያልሆነ ተረት አጣጥሎታል። ኪይስ በትላልቅ ተቋማት ይደገፍ ስለነበር፣ የዩድኪን ማስጠንቀቂያ ለብዙ አስርት ዓመታት ተዳፍኖ ቆየ።
3. የመንግስት ፖሊሲን መቅረጽ
እ.ኤ.አ. በ1961 የአሜሪካ የልብ ማህበር (AHA) ወንዶች ቅባትን እንዲቀንሱ የመከረበትን የመጀመሪያ መመሪያ እንዲያወጣ ዋናው ገፊ ኃይል ኪይስ ነበር። በዚያው ዓመት ታዋቂው የTime መጽሔት በሽፋኑ ላይ "ሚስተር ኮሌስትሮል" ብሎ አውጥቶታል። የእሱ ተፅእኖ በቀጥታ ወደ 1977ቱ የማክጋቨርን ኮሚቴ መመሪያ የመራ ሲሆን፣ ይህም ዓለም አቀፉን የምግብ ፒራሚድ (Food Pyramid) የፈጠረውን "ከፍተኛ ካርቦሃይድሬት፣ ዝቅተኛ ቅባት" (High-carb, low-fat) አመጋገብ እንዲፀድቅ አደረገ።
ውዝግቡ እና ክፍተቱ (The Flaw)
ዘመናዊ የሳይንስ ተመራማሪዎች የኪይስን ሥራ እንደገና ሲመረምሩ የእሱ ተፅእኖ በስህተት ላይ የተመሰረተ ሊሆን እንደሚችል የሚያሳዩ ጉልህ ችግሮችን አግኝተዋል፡-
• መረጃን መራጭነት (Cherry-Picking Data): ኪይስ የ22 ሀገራት መረጃ እንደነበረው ይነገራል፤ ነገር ግን ለህትመት የመረጠው ንድፈ ሐሳቡን የሚደግፉለትን 7 ሀገራት ብቻ ነበር። እንደ ፈረንሳይ (ብዙ ስብ የሚበሉ ነገር ግን የልብ ህመም የሌለባቸው) ወይም ቺሊ (ትንሽ ስብ የሚበሉ ነገር ግን ብዙ የልብ ህመም ያለባቸው) ሀገራትን ቢጨምር ኖሮ፣ "ስብ ለልብ ህመም መንስኤ ነው" የሚለው መላምት ይፈርስ ነበር።
• ግንኙነት ማለት መንስኤ ማለት አይደለም (Correlation is not Causation): ሌሎች ተለዋዋጭ ሁኔታዎችን ችላ ብሏል። ለምሳሌ፣ በጥናቱ ወቅት ግሪኮች ለዐቢይ ጾም እየጾሙ ነበር (ስለዚህ ስብ አይበሉም ነበር)፣ በሌላ በኩል አሜሪካውያን በከፍተኛ ሁኔታ ያጨሱ ነበር።
በአጭሩ፡ አንሴል ኪይስ ዓለም ቅቤን እንደ አደገኛ፣ ማርጋሪንን ደግሞ እንደ ጤናማ አማራጭ አድርጎ እንዲቀበል ያሳመነ ሰው ነው። ይህ ስህተት የስኳር እና የእህል ኢንዱስትሪዎች የዓለምን አመጋገብ እንዲቆጣጠሩ መንገዱን ጠርጓል።


Part 2 -    • ለምን ታመምን? | Project 226 - ሁለተኛው የአሜሪካ ስኳር ...  

-----------------------------------------------------------------------------------------

2:15 - አንሴል ኪስ (Ancel Keys) ማን ነው?
5:30 - የሰባት ሃገራት ጥናት ስህተቶች (Cherry Picking Data)
8:45 - ጆን ዩድኪን እና የስኳር አደገኝነት
11:20 - የ1977ቱ የምግብ መመሪያ (Food Pyramid)
15:00 - ለምን በሽታው እየጨመረ ሄደ?
20:00 - የኢንዱስትሪዎች ሴራ (Sugar & Tobacco Industry)
23:00 - በአዲስ አበባ እየታየ ያለው የአመጋገብ ለውጥ
25:00 - ማጠቃለያና መፍትሄ

_______________________________________________________

Links (coming up):
1. www.DrMarkoson.com
2. www.TenaHolistic.com

______________________________________________________


Disclaimer: The contents of this video are for informational purposes only and are not intended to be medical advice, diagnosis, or treatment, nor to replace medical care. The information presented herein is accurate and conforms to the available scientific evidence to the best of the author's knowledge as of the time of posting. Always seek the advice of your healthcare provider.

______________________________________________________
ዶክተር ማርቆስ, ጤና, አመጋገብ, የልብ ህመም, ውፍረት, ስኳር, ቅባት, የአንሴል ኪስ ሴራ, የጤና ትምህርት, የተሳሳተ አመጋገብ, የኢትዮጵያ ጤና, ስኳር በሽታ መከላከያ, የልብ ድካም መነሻ, አመጋገብ እና ጤና
#healthylifestyle #tenaholistic #news #habesha #lifeisbutadream #weightlossdiet #ethiopia #ebs #diabetes #doctor #lifeisbutadream #bloodsugar #etvnews #fanatv #Drmarkos #ethiopianews