አንስል ኪይስ ማነው? የስን ምግብ ጥናት ንጉስ ወይስ የዓለም ጤናን ያቃወሰ ሰይጣን?

አንሴል ኪይስ (1904–2004) አሜሪካዊ የፊዚዮሎጂ ባለሙያ ሲሆን፣ ከማንም ግለሰብ በተለየ ሁኔታ የዓለምን አመጋገብ የቀየረ ሰው ነው። እሱ "የሊፒድ መላምት" (Lipid Hypothesis) አባት ነው፤ ይህ ንድፈ ሐሳብ "በምግብ ውስጥ የሚገኝ ሳቹሬትድ ፋት (Saturated fat) ለልብ በሽታ ይዳርጋል" የሚል ነው።
የእሱ ተፅእኖ የአሜሪካን (እና የዓለምን) አመጋገብ ከተፈጥሯዊ ቅባቶች (ቅቤ፣ ስጋ፣ እንቁላል) ወደ እህሎች፣ የአትክልት ዘይቶች እና ካርቦሃይድሬቶች እንዲቀየር አድርጓል። ይህ ሰነድ የእሱን ዕድገት፣ ሳይንሳዊ ዘዴዎቹን፣ ከ"ስኳር መላምት" አቀንቃኞች ጋር የነበረውን ፉክክር እና ትቶት ያለፈውን ዘላቂ መዘዝ በዝርዝር ያቀርባል።
2. የልጅነት እና የቅድመ-ዝና ጊዜ
በቅባት ላይ ጦርነት ከመክፈቱ በፊት፣ ኪይስ በሳይንሱ ዓለም ትልቅ ስም ነበረው።
ኬ-ሬሽን (The K-Ration - 1941): በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት፣ የአሜሪካ ጦር ለፓራ-ትሩፐሮች (ጃንጥላ ወራሪዎች) ቀላል እና የማይበላሽ ምግብ እንዲያዘጋጅ አዘዘው። ውጤቱም "K-Ration" (በስሙ የተሰየመ) ነበር። ይህ ለወታደሮች ጉልበት የሚሰጥ ምግብ በዋሽንግተን ተቀባይነትን አሰጠው።
የሚኒሶታ የረሃብ ሙከራ (1944): ከጦርነቱ በኋላ የተራቡ አውሮፓውያንን እንዴት ማከም እንደሚቻል ለማጥናት፣ 36 ሰዎችን ለስድስት ወራት አራበ።
ግኝት: ረሃብ በሰዎች ላይ የሚያደርሰውን ስነ-ልቦናዊ ተፅእኖ እና ሜታቦሊዝም ለረሃብ እንዴት ምላሽ እንደሚሰጥ (እንደሚቀንስ) አረጋገጠ። ይህ ግኝት ዛሬ "ለመክሳት ትንሽ ብላ" ተብሎ ለሚሰጠው ምክር ተቃራኒ እውነትን የያዘ ነበር።
3. ቀውሱ፡ የልብ ህመም ወረርሽኝ
በ1950ዎቹ የልብ ህመም በአሜሪካ አንደኛ ገዳይ በሽታ ሆነ። ፕሬዝዳንት አይዘንሃወር ሳይቀሩ በ1955 የልብ ድካም ሲያጋጥማቸው ሀገሪቱ በድንጋጤ ተመታች። የህክምናው ዓለም መንስኤውን ለማግኘት ጓጉቶ ነበር።
ሁለቱ ዋና ተጠርጣሪዎች፡
ስኳር: ከልብ ህመም ጋር እኩል ፍጆታው በከፍተኛ ሁኔታ ጨምሮ ነበር።l
ቅባት (Fat): አሜሪካውያን ስጋ እና የወተት ተዋጽኦዎችን በብዛት ይበሉ ነበር።
ኪይስ መንስኤው ቅባት እንደሆነ በጽኑ አመነ። የሚከተለውን ቀመር ቀረፀ፡-
4. "የሰባቱ ሀገራት ጥናት" (The Turning Point)
እ.ኤ.አ. በ1958፣ ኪይስ ለዘመናዊ ሥነ-ምግብ መሠረት የሆነውን "የሰባቱ ሀገራት ጥናት" ጀመረ።
ዘዴው: በጣሊያን፣ ግሪክ፣ ዩጎዝላቪያ፣ ፊንላንድ፣ ኔዘርላንድስ፣ ጃፓን እና አሜሪካ የሚኖሩ 12,000 ወንዶችን አመጋገብ እና የጤና ሁኔታ ተከታተለ።
ውጤቱ: አንድ ግራፍ አቀረበ፤ ከፍተኛ "ሳቹሬትድ ፋት" የሚበሉ ሀገራት (እንደ አሜሪካ እና ፊንላንድ) ከፍተኛ የልብ ህመም ነበረባቸው። ዝቅተኛ የሚበሉ (እንደ ጃፓን እና ቀርጤስ/Crete) ዝቅተኛ የህመም መጠን ነበረባቸው።
ተፅእኖው: ይህ ጥናት "ሳቹሬትድ ፋት ይገድላል" ለሚለው መላምት እንደ ፖሊስ ማስረጃ ተቆጠረ።
ክፍተቶቹ (ውዝግቡ)
የኪይስን ስራዎች እንደገና የመረመሩ ዘመናዊ ጥናቶች ትልቅ የሳይንሳዊ ስነ-ምግባር ጉድለቶችን አጋልጠዋል፡-
መረጃን መራጭነት (Cherry-Picking): ኪይስ የ22 ሀገራት መረጃ እንደነበረው ይነገራል። ነገር ግን ንድፈ ሐሳቡን የሚቃረኑትን አስወግዶ 7ቱን ብቻ መረጠ፡-
ፈረንሳይ: ከፍተኛ ቅባት ይበላሉ፣ ግን የልብ ህመማቸው ዝቅተኛ ነው (The French Paradox)።
ቺሊ: ዝቅተኛ ቅባት ይበላሉ፣ ግን የልብ ህመማቸው ከፍተኛ ነው።
የሚያምታቱ ሁኔታዎች (Confounding Variables):
በ ቀርጤስ (Crete) ("ሜዲትራኒያን ዳይት" የተባለለት ቦታ)፣ ጥናቱ የተካሄደው በዐቢይ ጾም (Lent) ወቅት ነበር። ህዝቡ ለሃይማኖታዊ ምክንያት ስጋ እና ቅቤ የማይበላበትን ጊዜ፣ ኪይስ እንደ ቋሚ የአኗኗር ዘይቤ መዘገበው።
ስኳርን ችላ ማለቱ፡ ብዙ ቅባት የሚበሉ ሀገራት አብረው ብዙ ስኳርም ይበሉ ነበር፤ ኪይስ ግን ይህንን መለኪያ ለመጠቀም ፈቃደኛ አልነበረም።
5. ታላቁ ፍልሚያ፡ ኪይስ ከ ዩድኪን ጋር
ይህ ለ"ስኳር ሴራ" ዋናው ነጥብ ነው።
ጆን ዩድኪን (John Yudkin): Pure, White and Deadly በተሰኘው መጽሐፋቸው ስኳር ለልብ ህመም ትክክለኛው መንስኤ እንደሆነ የተከራከሩ እንግሊዛዊ ፕሮፌሰር።
ጥቃቱ: ኪይስ በባህሪው ተናካሽ እና ትዕቢተኛ እንደነበር ይነገራል። የዩድኪንን የስኳር ንድፈ ሐሳብ "የማይረባ ቅራቅንቦ" ሲል በይፋ አጣጥሎታል።
ድሉ: ኪይስ በአሜሪካ የልብ ማህበር (AHA) ቦርድ ውስጥ ስለነበር እና የመንግስት ድጋፍ ስለነበረው፣ ዩድኪንን ከጨዋታ ውጭ አደረገው። የስኳር ኢንዱስትሪውም በጸጥታ ኪይስን ይደግፍ ነበር፤ ምክንያቱም ቅባትን መወንጀል ከስኳር ላይ ትኩረትን ያነሳ ነበርና።
6. መላምቱን ወደ ህግ መቀየር (1977)
የኪይስ ተፅእኖ በ1977 የማክጋቨርን ኮሚቴ ሪፖርት ("Dietary Goals for the United States") ተደምደመ።
የአሜሪካ የህክምና ማህበር ማስረጃው "ያልተሟላ" መሆኑን ቢገልጽም፣ ኮሚቴው (በሳይንቲስቶች ሳይሆን በፖለቲከኞች የሚመራው) የኪይስን መላምት ተቀበለ።
አዲሱ መመሪያ፡
ስጋ፣ እንቁላል እና የወተት ተዋጽኦ መቀነስ።
የእህል ፍጆታን መጨመር (ከጠቅላላ ካሎሪ 55-60%)።
የእንስሳት ቅባትን (ቅቤ) በአትክልት ዘይቶች መተካት።
7. መዘዙ፡ "SnackWell" Effect
ከኪይስ ድል በኋላ፣ የምግብ ኢንዱስትሪው የምግብ አቅርቦቱን ቀየረ።
ቅባትን ማስወገድ: ቅባት ለምግብ ጣዕም ይሰጣል። ኢንዱስትሪው "ዝቅተኛ ቅባት" (Low Fat) ለማድረግ ቅባቱን ሲያወጣው ምግቡ ጣዕም የሌለው ሆነ።
ስኳርን መጨመር: ጣዕሙን ለማስተካከል ከፍተኛ መጠን ያለው ስኳር እና የቆሎ ሽሮፕ (HFCS) ጨመሩበት።
የ"Trans Fat" ዘመን: ቅቤን ለመተካት፣ ኪይስ ማርጋሪን (ሃይድሮጂኔትድ የአትክልት ዘይት) እንዲበላ መከረ። ዛሬ እነዚህ ቅባቶች መርዛማ እና ለልብ በሽታ አጋላጭ መሆናቸውን ብናውቅም፣ በኪይስ ምክንያት ለብዙ አስርት ዓመታት "ለልብ ተስማሚ" ተብለው ተሽጠዋል።
ውጤቱ: አሜሪካውያን ምክሩን ተከተሉ። ከ1970 እስከ 2000 ባለው ጊዜ ውስጥ የቀይ ስጋ፣ እንቁላል እና ቅቤ ፍጆታ በከፍተኛ ሁኔታ ቀነሰ። ነገር ግን፣ የውፍረት እና የስኳር በሽታ መጠን በሶስት እጥፍ ጨመረ።
8. ማጠቃለያ፡ የአንሴል ኪይስ ውርስ
አንሴል ኪይስ ዓለምን እያዳነ እንደሆነ ያምን የነበረ ብልህ ሰው ሊሆን ይችላል። ነገር ግን፣ የእሱ ውርስ "የማረጋገጫ አድልዎ" (Confirmation Bias) — ማለትም ንድፈ ሃሳብህን የሚደግፍ መረጃን ብቻ የመቀበል አደገኛነት ማሳያ ነው።
ዓለምን ኮሌስትሮል ጠላት እንደሆነ በማሳመን፣ ሳያውቀው ለትክክለኞቹ የሜታቦሊክ ጠላቶች ነጻ ፈቃድ ሰጠ፤ እነሱም ስኳር፣ የተቀነባበሩ እህሎች እና የኢንዱስትሪ ዘይቶች ናቸው። ዛሬ የምናየው የውፍረት፣ የዓይነት 2 የስኳር በሽታ እና የሜታቦሊክ ሲንድሮም ወረርሽኝ፣ እሱ የገነባው የአመጋገብ አብዮት ቀጥተኛ ውጤቶች ናቸው።